<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X05n0232"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 232 花严经疏抄玄谈</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 232 花严经疏抄玄谈</title> <author>唐 澄观撰述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>9卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">5</idno>.<idno type="no">232</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">花严经疏抄玄谈</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00145"> <charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName> <mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping> <mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15156"> <charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName> <mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-10-27T10:33:23"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686a" n="0686a"/> <lb ed="X" n="0686a01"/> <lb ed="X" n="0686a02"/><cb:docNumber>No. 232</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0686a03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">释钞序</cb:mulu><head>大方廣<persName>佛</persName>花严经疏演義钞</head> <lb ed="X" n="0686a04"/> <lb ed="X" n="0686a05"/><lb ed="R008" n="0345a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a0501">大方廣<persName>佛</persName>花严经疏演義钞序释文</p></cb:div> <lb ed="X" n="0686a06"/><lb ed="R008" n="0345a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686a0601">将释此序，大文分三：初明题目，次辨撰人，後解本 <lb ed="X" n="0686a07"/><lb ed="R008" n="0345a03"/>文。初中，经疏抄题，具如下释。序者，由也，始也。陈教 <lb ed="X" n="0686a08"/><lb ed="R008" n="0345a04"/>起之因由，作法兴之渐始，故名为序。又序因钞起， <lb ed="X" n="0686a09"/><lb ed="R008" n="0345a05"/>钞因疏起，疏因经起，三重次第，辗转相由。疏主仰 <lb ed="X" n="0686a10"/><lb ed="R008" n="0345a06"/>遵圣德，而有述作，故通序之，冠于钞首，故名序也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0686a11"/><lb ed="R008" n="0345a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a1101">▲<name role="" type="person">淸凉山</name><name role="" type="person">大花严寺</name>沙门澄观述。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0686a12"/><lb ed="R008" n="0345a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686a1201">次撰人者，<name role="" type="person">淸凉山</name><name role="" type="person">大花严寺</name>。寺者，即所依处也。淸 <lb ed="X" n="0686a13"/><lb ed="R008" n="0345a09"/>凉者，瑞叆凝空，茂林森耸，夏仍飞雪，冬积坚冰，曾 <lb ed="X" n="0686a14"/><lb ed="R008" n="0345a10"/>无炎暑，故曰淸凉。山者，峙也。地踊层峦，众峰齐峙， <lb ed="X" n="0686a15"/><lb ed="R008" n="0345a11"/>岷峨拂汉，峭岭倚天，故名山也。<name role="" type="person">大花严寺</name>者，一蓝 <lb ed="X" n="0686a16"/><lb ed="R008" n="0345a12"/>之局号，亦名华园寺。寺前有园，地方数顷，名华间 <lb ed="X" n="0686a17"/><lb ed="R008" n="0345a13"/>发，瑞草时敷，有异常境，故名华园寺。沙门者，正擧 <lb ed="X" n="0686a18"/><lb ed="R008" n="0345a14"/>能述人也。梵语具云室啰末拏，此云勤息。经云：息 <lb ed="X" n="0686a19"/><lb ed="R008" n="0345a15"/>心达本源，故号为沙门。然有勝義、世俗、示道、汚道 <lb ed="X" n="0686a20"/><lb ed="R008" n="0345a16"/>之异，如十轮经。次二字即疏主号也。唐历九宗圣 <lb ed="X" n="0686a21"/><lb ed="R008" n="0345a17"/>世，而为七帝门师，特赐淸凉之号，廣如<g ref="#CB15156">碑</g>传。述者， <lb ed="X" n="0686a22"/><lb ed="R008" n="0345a18"/>疏主自谦，言不作也。意云：我但撰述古人之義，为 <lb ed="X" n="0686a23"/><lb ed="R008" n="0345b01"/>此抄文，非新制作也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0686a24"/><lb ed="R008" n="0345b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0686a2401">▲至圣垂诰，镜一心之玄极；大士弘阐，烛微言之幽 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686b" n="0686b"/> <lb ed="X" n="0686b01"/><lb ed="R008" n="0345b03"/>致。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0686b02"/><lb ed="R008" n="0345b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0686b0201">至圣下，三、本文中二：初教起源流，後钞兴本末。初 <lb ed="X" n="0686b03"/><lb ed="R008" n="0345b05"/>中二：初通明诸教，後别指当经。又初中四：一、明如 <lb ed="X" n="0686b04"/><lb ed="R008" n="0345b06"/>来说经，二、明菩萨造论，三、纵夺遣妨，四、出示经意。 <lb ed="X" n="0686b05"/><lb ed="R008" n="0345b07"/>今初，明<persName>如来</persName>说经。就二段中，具彰三宝：至圣，<persName>佛</persName>也； <lb ed="X" n="0686b06"/><lb ed="R008" n="0345b08"/>垂诰，法也；大士，僧也。三宝最吉祥，故我经初说。至 <lb ed="X" n="0686b07"/><lb ed="R008" n="0345b09"/>者，极也；圣者，正也。为<persName>如来</persName>能以正智证穷法界，更 <lb ed="X" n="0686b08"/><lb ed="R008" n="0345b10"/>无过者，故名至圣。又至拣因位，圣拣凡夫。集玄记 <lb ed="X" n="0686b09"/><lb ed="R008" n="0345b11"/>云：圣者，生也。视物之生，知其终始，智通乎大道，应 <lb ed="X" n="0686b10"/><lb ed="R008" n="0345b12"/>变而无穷，故名至圣。然诸教不同，略分为五：初、小 <lb ed="X" n="0686b11"/><lb ed="R008" n="0345b13"/>乘教，以五分身为法身，丈六身为报身，随类为化 <lb ed="X" n="0686b12"/><lb ed="R008" n="0345b14"/>身，名至圣。二、大乘始教，中有二宗：一、破相宗中，以 <lb ed="X" n="0686b13"/><lb ed="R008" n="0345b15"/>勝義谛中離一切相，非蕴、界、处为法身，智随物现 <lb ed="X" n="0686b14"/><lb ed="R008" n="0345b16"/>为报、化身，名至圣。二、立相宗中，以淸净法界为法 <lb ed="X" n="0686b15"/><lb ed="R008" n="0345b17"/>身，四智相应心品所现为报、化身，为至圣。三、终教， <lb ed="X" n="0686b16"/><lb ed="R008" n="0345b18"/>依起信论，以体大为法身，相大为受用身，用大为 <lb ed="X" n="0686b17"/><lb ed="R008" n="0346a01"/>他报、化身，为至圣。四、顿教中，不分三异，绝待離言， <lb ed="X" n="0686b18"/><lb ed="R008" n="0346a02"/>一实之性，为至圣。五、圆教，即以法界无尽身雲真、 <lb ed="X" n="0686b19"/><lb ed="R008" n="0346a03"/>应相融，一、多无碍，圆满十身，为至圣。若具实为论， <lb ed="X" n="0686b20"/><lb ed="R008" n="0346a04"/>唯圆教<persName>佛</persName>，方名至圣。垂诰者，即所说之教也。垂者， <lb ed="X" n="0686b21"/><lb ed="R008" n="0346a05"/>布也。垂佈典诰，宣扬法化，利益众生，故云垂诰。又 <lb ed="X" n="0686b22"/><lb ed="R008" n="0346a06"/>尙书有大诰、康诰等篇，告上曰告，发下曰诰。有云： <lb ed="X" n="0686b23"/><lb ed="R008" n="0346a07"/>王言为诰，皆不定也。今谓<persName>如来</persName>演说三乘十二部 <lb ed="X" n="0686b24"/><lb ed="R008" n="0346a08"/>经，利益有情，故云垂诰。镜一心等者，镜者，喩也。镜 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0686c" n="0686c"/> <lb ed="X" n="0686c01"/><lb ed="R008" n="0346a09"/>有照鉴之功，喩能诠教法。镜中之像，喩一心玄极， <lb ed="X" n="0686c02"/><lb ed="R008" n="0346a10"/>即所诠之法也。淸凉云：以圣教为明镜，照见自心； <lb ed="X" n="0686c03"/><lb ed="R008" n="0346a11"/>以自心为智灯，照经幽旨。即斯意也。今依五教，略 <lb ed="X" n="0686c04"/><lb ed="R008" n="0346a12"/>明一心：初、小乘教中，实有外境，假立一心，由心造 <lb ed="X" n="0686c05"/><lb ed="R008" n="0346a13"/>业，所感异故；二、大乘始教中，以异熟赖耶为一心， <lb ed="X" n="0686c06"/><lb ed="R008" n="0346a14"/>遮无外境；三、终教，以<persName>如来</persName>藏性具诸功德，故说一 <lb ed="X" n="0686c07"/><lb ed="R008" n="0346a15"/>心；四、顿教，以泯绝无寄，故说一心；五、圆教中，总赅 <lb ed="X" n="0686c08"/><lb ed="R008" n="0346a16"/>万有，事事无碍，故说一心。良以<persName>如来</persName>随機设教，故 <lb ed="X" n="0686c09"/><lb ed="R008" n="0346a17"/>有千差，殊途同归，皆一致也。玄极者，深妙也。又玄 <lb ed="X" n="0686c10"/><lb ed="R008" n="0346a18"/>者，幽也，远也；极者，尽也。谓至理幽奥，深远难测。故 <lb ed="X" n="0686c11"/><lb ed="R008" n="0346b01"/>老子云：杳冥之内，众妙存焉，皆不思议之境也。又 <lb ed="X" n="0686c12"/><lb ed="R008" n="0346b02"/>海慧禅师云：森罗万象，至空而极；百川众派，至海 <lb ed="X" n="0686c13"/><lb ed="R008" n="0346b03"/>而极；一切圣贤，至<persName>佛</persName>而极；一切教法，至圆而极。故 <lb ed="X" n="0686c14"/><lb ed="R008" n="0346b04"/>云玄极。</p><p xml:id="pX05p0686c1404" cb:place="inline">▲大士下，菩萨造论。笔削记云：发大心，信 <lb ed="X" n="0686c15"/><lb ed="R008" n="0346b05"/>大法，解大教，修大行，证大果，故名大士。又大士者， <lb ed="X" n="0686c16"/><lb ed="R008" n="0346b06"/>有德之称也。此通凡、圣。若论弘阐，亦兼馀疏。钞，主 <lb ed="X" n="0686c17"/><lb ed="R008" n="0346b07"/>也。是以西域、东夏造论释经，或则地上菩萨，或则 <lb ed="X" n="0686c18"/><lb ed="R008" n="0346b08"/>当代英贤，皆思拔群位，智出众情，弘道利生，故名大 <lb ed="X" n="0686c19"/><lb ed="R008" n="0346b09"/>士。弘阐者，弘者，大也；阐者，开也。或分宗立教，或显 <lb ed="X" n="0686c20"/><lb ed="R008" n="0346b10"/>正推邪，或高建法幢，或廣扬圣化，皆为弘阐也。烛 <lb ed="X" n="0686c21"/><lb ed="R008" n="0346b11"/>谓灯烛，有照了之義。故下经云：譬如暗中宝无烛不 <lb ed="X" n="0686c22"/><lb ed="R008" n="0346b12"/>可见<persName>佛</persName>法无人说虽慧莫能了。然上云镜者，在明 <lb ed="X" n="0686c23"/><lb ed="R008" n="0346b13"/>即见，如对上根见经生解也。言烛者，在暗即见，如 <lb ed="X" n="0686c24"/><lb ed="R008" n="0346b14"/>诸下根睹疏抄文，方乃生解。亦如起信之说四根， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687a" n="0687a"/> <lb ed="X" n="0687a01"/><lb ed="R008" n="0346b15"/>法花之明三品，皆其意也。微言者，微妙之法，故名 <lb ed="X" n="0687a02"/><lb ed="R008" n="0346b16"/>微言。唯识云：激河辩而赞微言等。孝经序云：夫子 <lb ed="X" n="0687a03"/><lb ed="R008" n="0346b17"/>没而微言绝。皆以圣教为微言也。幽致者，幽者，远 <lb ed="X" n="0687a04"/><lb ed="R008" n="0346b18"/>也；致者，趣也。即上玄极之理，幽远深邃，故云幽致。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687a05"/><lb ed="R008" n="0347a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687a0501">▲虽忘怀于诠旨之域，而浩瀚于文義之海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687a06"/><lb ed="R008" n="0347a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687a0601">虽忘怀下，次、纵夺遣妨二：初、纵法本離言；後、夺不 <lb ed="X" n="0687a07"/><lb ed="R008" n="0347a03"/>碍言说。今初。虽者，纵其无言。应有问云：上言理趣 <lb ed="X" n="0687a08"/><lb ed="R008" n="0347a04"/>玄极，微言幽隐，忘怀绝虑，方可契会，何用廣陈言 <lb ed="X" n="0687a09"/><lb ed="R008" n="0347a05"/>教，翻欲扰人耶？故纵云虽忘怀于诠旨之域。忘怀 <lb ed="X" n="0687a10"/><lb ed="R008" n="0347a06"/>者，忘情绝虑，谓之忘怀。诠旨者，所诠理也。域者，疆 <lb ed="X" n="0687a11"/><lb ed="R008" n="0347a07"/>域，谓能诠三藏，有包含義故。今皆超之，故云尔也。</p> <lb ed="X" n="0687a12"/><lb ed="R008" n="0347a08"/><p xml:id="pX05p0687a1201">▲而浩瀚下，夺其无言，不碍言也。谓诸<persName>佛</persName>菩萨有 <lb ed="X" n="0687a13"/><lb ed="R008" n="0347a09"/>大智故，上契无为；有大悲故，下垂言教。浩瀚者，大 <lb ed="X" n="0687a14"/><lb ed="R008" n="0347a10"/>水之貌。疏序云：湛湛忘言，而教海之波澜浩瀚。谓 <lb ed="X" n="0687a15"/><lb ed="R008" n="0347a11"/>此大经文廣理深，故喩如海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687a16"/><lb ed="R008" n="0347a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687a1601">▲盖欲寄象繫之迹，穷无尽之趣矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687a17"/><lb ed="R008" n="0347a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687a1701">盖欲下。四、出示经意二：初、擧例设教，後、因言悟入。 <lb ed="X" n="0687a18"/><lb ed="R008" n="0347a14"/>今初，擧例设教。盖者，承前起後，发语之端。欲者，将 <lb ed="X" n="0687a19"/><lb ed="R008" n="0347a15"/>也。寄者，托也。象繫者，象谓爻象，繫者系辞，即周易 <lb ed="X" n="0687a20"/><lb ed="R008" n="0347a16"/>十翼之文，谓：一、上彖，下彖；二、上象；三、下象；四、上繫； <lb ed="X" n="0687a21"/><lb ed="R008" n="0347a17"/>五、下繫；六、文言；七、说卦；八、序卦；九、杂卦；十、郑学之 <lb ed="X" n="0687a22"/><lb ed="R008" n="0347a18"/>徒，幷同此说，皆孔子所作，赞明易道，发挥至颐，有 <lb ed="X" n="0687a23"/><lb ed="R008" n="0347b01"/>类菩萨造论释经之意。迹者，踪迹，如寻其兔，先寻 <lb ed="X" n="0687a24"/><lb ed="R008" n="0347b02"/>其迹，得兔忘迹，得象忘言，谓假托言象之迹，以契 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687b" n="0687b"/> <lb ed="X" n="0687b01"/><lb ed="R008" n="0347b03"/>言绝之理。下经云：了法不在言，善入无言际，而能 <lb ed="X" n="0687b02"/><lb ed="R008" n="0347b04"/>示言说，如响遍世间。即其意也。</p><p xml:id="pX05p0687b0213" cb:place="inline">▲穷无尽下。因言 <lb ed="X" n="0687b03"/><lb ed="R008" n="0347b05"/>悟入。穷者，尽也。易云：穷理尽性以至于命。无尽之 <lb ed="X" n="0687b04"/><lb ed="R008" n="0347b06"/>趣者，即上一心玄极之理，谓假托言象以契无言， <lb ed="X" n="0687b05"/><lb ed="R008" n="0347b07"/>非有无言可为栖托。下经云：虽复不依言语道，亦 <lb ed="X" n="0687b06"/><lb ed="R008" n="0347b08"/>复不著无言说也。故知文字性離，虽终日言而无 <lb ed="X" n="0687b07"/><lb ed="R008" n="0347b09"/>言，岂可缄言而守默哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687b08"/><lb ed="R008" n="0347b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687b0801">▲斯经文理不可得而称也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687b09"/><lb ed="R008" n="0347b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687b0901">斯经下别显当经以伸旨趣，分二：初标指，後歎勝。 <lb ed="X" n="0687b10"/><lb ed="R008" n="0347b12"/>初也。谓此大经文言廣博非心可测，就言象中略 <lb ed="X" n="0687b11"/><lb ed="R008" n="0347b13"/>标三本：上本经有十三千大千世界微尘数偈，一 <lb ed="X" n="0687b12"/><lb ed="R008" n="0347b14"/>四天下微尘数品；中本经有四十九万八千八百 <lb ed="X" n="0687b13"/><lb ed="R008" n="0347b15"/>偈，一千二百品；下本经有十万偈，四十八品。今所 <lb ed="X" n="0687b14"/><lb ed="R008" n="0347b16"/>传者是略本经，有四万五千偈，岂况此经一字法 <lb ed="X" n="0687b15"/><lb ed="R008" n="0347b17"/>门海墨书而不尽也。理者所诠義也，横该三藏竖 <lb ed="X" n="0687b16"/><lb ed="R008" n="0347b18"/>贯十宗，六相十玄褈褈妙用，无尽教体海印发挥， <lb ed="X" n="0687b17"/><lb ed="R008" n="0348a01"/>菩萨犹迷声闻不测，岂非斯经文理不可得而思 <lb ed="X" n="0687b18"/><lb ed="R008" n="0348a02"/>议矣。</p><p xml:id="pX05p0687b1803" cb:place="inline">▲不可得而称也者，後歎勝也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687b19"/><lb ed="R008" n="0348a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687b1901">▲晋译幽秘，贤首颇得其门。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687b20"/><lb ed="R008" n="0348a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687b2001">後晋译下，钞：兴本末二：初、依经制疏，後、请集抄文。 <lb ed="X" n="0687b21"/><lb ed="R008" n="0348a05"/>初文分三：初、晋译先彰，二、唐翻後阐，三、疏成廣播。 <lb ed="X" n="0687b22"/><lb ed="R008" n="0348a06"/>初中二：初、旨趣玄微，後、贤首得旨。且初旨趣玄微。 <lb ed="X" n="0687b23"/><lb ed="R008" n="0348a07"/>晋译者，东<name role="" type="person">晋安帝</name>義熙十四年觉贤三藏所译六 <lb ed="X" n="0687b24"/><lb ed="R008" n="0348a08"/>十卷经。译者，传也。传梵为华，故言翻译。幽者，隐也。 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0687c" n="0687c"/> <lb ed="X" n="0687c01"/><lb ed="R008" n="0348a09"/>秘者，密也。晋经文多隐奥，取悟无由，故云幽秘。</p><p xml:id="pX05p0687c0119" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0687c02"/><lb ed="R008" n="0348a10"/>贤首下。後贤首得旨，纂灵记云：僧法藏，字贤首，洞 <lb ed="X" n="0687c03"/><lb ed="R008" n="0348a11"/>悟真宗，深穷法界，造探玄记，解释晋经。虽有古德 <lb ed="X" n="0687c04"/><lb ed="R008" n="0348a12"/>多家疏文，唯贤首一人多得其妙，故云颇得其门。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687c05"/><lb ed="R008" n="0348a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687c0501">▲唐翻灵篇，後哲未窥其奥。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687c06"/><lb ed="R008" n="0348a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687c0601">唐翻下。唐翻後阐二：初新经罔传，後刊定迷宗。今 <lb ed="X" n="0687c07"/><lb ed="R008" n="0348a15"/>初也。唐翻灵篇者，正译时即当则天设正改唐为 <lb ed="X" n="0687c08"/><lb ed="R008" n="0348a16"/>周，至中宗立却复旧号为大唐。今云唐翻者，據复 <lb ed="X" n="0687c09"/><lb ed="R008" n="0348a17"/>号为言。灵篇者，灵妙篇章又多灵感，故云灵篇。</p><p xml:id="pX05p0687c0919" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0687c10"/><lb ed="R008" n="0348a18"/>後哲下。刊定迷宗。哲者，智也，即指净法苑。公造刊 <lb ed="X" n="0687c11"/><lb ed="R008" n="0348b01"/>定记二十卷，以解唐经未窥者。窥者，视也。未窥者， <lb ed="X" n="0687c12"/><lb ed="R008" n="0348b02"/>不见也。刊定释義，多失经旨，所以未见经中之玄 <lb ed="X" n="0687c13"/><lb ed="R008" n="0348b03"/>奥也。论语云：叔孙武叔语大夫于朝曰：子贡贤于 <lb ed="X" n="0687c14"/><lb ed="R008" n="0348b04"/>仲尼。子服景伯以告子贡。子贡曰：譬如宫墙，赐之 <lb ed="X" n="0687c15"/><lb ed="R008" n="0348b05"/>墙也及肩，窥见室家之好。夫子之墙数仞，不得其 <lb ed="X" n="0687c16"/><lb ed="R008" n="0348b06"/>门而入，不见室家之美。百官之富，得其门者寡矣。 <lb ed="X" n="0687c17"/><lb ed="R008" n="0348b07"/>今借其文，以喩花严之室深奥，而刊定未达，故云 <lb ed="X" n="0687c18"/><lb ed="R008" n="0348b08"/>未窥玄奥。故淸凉歎曰：大哉新经，而无得意之疏， <lb ed="X" n="0687c19"/><lb ed="R008" n="0348b09"/>安可指南。乃兴述作之意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687c20"/><lb ed="R008" n="0348b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0687c2001">▲不揆肤受，辄阐玄微。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0687c21"/><lb ed="R008" n="0348b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0687c2101">不揆肤受下，三，疏成廣播二：初陈谦述，後疏远流 <lb ed="X" n="0687c22"/><lb ed="R008" n="0348b12"/>通。今初，陈谦述也。揆者，度也。肤者，皮也。皮肤之受， <lb ed="X" n="0687c23"/><lb ed="R008" n="0348b13"/>故云肤受。论语云：肤受之愬。马融曰：肤，外语。受，非 <lb ed="X" n="0687c24"/><lb ed="R008" n="0348b14"/>内实也。东京赋云：末学肤受，贵耳而贱目也。济曰： <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688a" n="0688a"/> <lb ed="X" n="0688a01"/><lb ed="R008" n="0348b15"/>所受肤薄，贵于耳而贱于目。意云我不自度肤浅 <lb ed="X" n="0688a02"/><lb ed="R008" n="0348b16"/>之学，辄便解释此经，是自专也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688a03"/><lb ed="R008" n="0348b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688a0301">▲偶溢九州，遐飞四海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688a04"/><lb ed="R008" n="0348b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688a0401">偶溢九州下，疏远流通。偶者，不期而会。溢者，盈满 <lb ed="X" n="0688a05"/><lb ed="R008" n="0349a01"/>之義。九州者，通典云：雍、荆、靑、豫、冀、幽、兖、杨、徐，是为 <lb ed="X" n="0688a06"/><lb ed="R008" n="0349a02"/>九州。遐飞者，遐者，远也。飞，扬也。四海者，东夷、西戎、 <lb ed="X" n="0688a07"/><lb ed="R008" n="0349a03"/>南蛮、北狄，为之四海。疏主谦云：我所造疏，自备遗 <lb ed="X" n="0688a08"/><lb ed="R008" n="0349a04"/>忘，教示童蒙，非敢望于远佈，匆然盈溢于九州，远 <lb ed="X" n="0688a09"/><lb ed="R008" n="0349a05"/>扬于四海之内也。观其噬像之梦，而飞龙之瑞，实 <lb ed="X" n="0688a10"/><lb ed="R008" n="0349a06"/>乃洞契<persName>佛</persName>心，使之然也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688a11"/><lb ed="R008" n="0349a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688a1101">▲讲者盈百，咸叩余曰：大教趣深，疏文致远，亲承指 <lb ed="X" n="0688a12"/><lb ed="R008" n="0349a08"/>训，彷彿近宗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688a13"/><lb ed="R008" n="0349a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688a1301">讲者下，後请集钞。文四：初、学徒咨请；二、冀远褈宣； <lb ed="X" n="0688a14"/><lb ed="R008" n="0349a10"/>三、法师承领；四、述作体式。且初中四：初、标众；二、陈 <lb ed="X" n="0688a15"/><lb ed="R008" n="0349a11"/>词；三、按定；四、谦承。且初标众。讲者，解也，论也。解释 <lb ed="X" n="0688a16"/><lb ed="R008" n="0349a12"/>文義，论量邪正，教示学徒，名为讲者。或则当代英 <lb ed="X" n="0688a17"/><lb ed="R008" n="0349a13"/>贤，或则听习之者，盈满百人，同时伸请。</p><p xml:id="pX05p0688a1716" cb:place="inline">▲咸叩下。 <lb ed="X" n="0688a18"/><lb ed="R008" n="0349a14"/>二、陈词。咸者，皆也。叩者，击也。余者，我也。意云讲者 <lb ed="X" n="0688a19"/><lb ed="R008" n="0349a15"/>百人皆诣我所，用言击励劝造钞也。</p><p xml:id="pX05p0688a1915" cb:place="inline">▲大教下。三、 <lb ed="X" n="0688a20"/><lb ed="R008" n="0349a16"/>按定大教。拣非泛常之典，乃<persName>如来</persName>不思议大威德 <lb ed="X" n="0688a21"/><lb ed="R008" n="0349a17"/>法门，故云大教。趣者，旨也，深也。既所释之经洪深， <lb ed="X" n="0688a22"/><lb ed="R008" n="0349a18"/>故能释之疏幽远。</p><p xml:id="pX05p0688a2208" cb:place="inline">▲亲承下。四、谦。承即当时听习 <lb ed="X" n="0688a23"/><lb ed="R008" n="0349b01"/>之者，口传心授，启悟真宗。彷彿者，相似之義。唯识 <lb ed="X" n="0688a24"/><lb ed="R008" n="0349b02"/>疏云：虽则彷彿糟粕，未能曲尽幽玄。意云：我等非 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688b" n="0688b"/> <lb ed="X" n="0688b01"/><lb ed="R008" n="0349b03"/>敢洞明幽趣，亲蒙指训。相似，近宗也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b02"/><lb ed="R008" n="0349b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b0201">▲垂笵千古，虑惑高悟。希垂重剖，得睹光辉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b03"/><lb ed="R008" n="0349b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b0301">垂笵下。二、冀远褈宣二：初、愍後；後、正请。且初愍後。 <lb ed="X" n="0688b04"/><lb ed="R008" n="0349b06"/>垂者布也，笵者仪笵，千口所传为古今，云千古者 <lb ed="X" n="0688b05"/><lb ed="R008" n="0349b07"/>乃万世之津粮矣。虑者思虑，惑者疑也，虑恐传之 <lb ed="X" n="0688b06"/><lb ed="R008" n="0349b08"/>後世，疑惑高远之悟。</p><p xml:id="pX05p0688b0609" cb:place="inline">▲希垂下，二、正请。希望再作 <lb ed="X" n="0688b07"/><lb ed="R008" n="0349b09"/>抄文，剖拆疏義，灿然明白，故云得睹光辉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b08"/><lb ed="R008" n="0349b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b0801">▲顺斯雅怀，再此条治，名为随疏演義。昔人云：人在 <lb ed="X" n="0688b09"/><lb ed="R008" n="0349b11"/>则易，人亡则难。今为此释，冀遐方终古，皆若面会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b10"/><lb ed="R008" n="0349b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b1001">顺斯下。三、法师承领三：初、明制钞意，次、引古释成， <lb ed="X" n="0688b11"/><lb ed="R008" n="0349b13"/>後、出制钞意。且初明制钞意。雅者，正也。怀者，情怀。 <lb ed="X" n="0688b12"/><lb ed="R008" n="0349b14"/>顺斯雅正之怀，重启利生之念。再谓条贯義理，令 <lb ed="X" n="0688b13"/><lb ed="R008" n="0349b15"/>无尽法门宛如在目。尙书云：如网在纲，有条而弗 <lb ed="X" n="0688b14"/><lb ed="R008" n="0349b16"/>紊。註云：如网在纲，有条而不乱也。故名随疏演義。 <lb ed="X" n="0688b15"/><lb ed="R008" n="0349b17"/>钞：</p><p xml:id="pX05p0688b1502" cb:place="inline">▲昔人下，引古释成、纂玄等述杨子书造船之 <lb ed="X" n="0688b16"/><lb ed="R008" n="0349b18"/>事，而未见文，不敢依凭。今依杨子法言问经之难 <lb ed="X" n="0688b17"/><lb ed="R008" n="0350a01"/>易，曰：存亡。或不敏者请益，则曰：人在则易，有所请 <lb ed="X" n="0688b18"/><lb ed="R008" n="0350a02"/>益；人亡则难，无所请益。</p><p xml:id="pX05p0688b1810" cb:place="inline">▲今为下，出制钞意。今为 <lb ed="X" n="0688b19"/><lb ed="R008" n="0350a03"/>顺请，重释此疏，冀望远方流通于後世。凡有睹斯 <lb ed="X" n="0688b20"/><lb ed="R008" n="0350a04"/>抄文，皆如与我面对，即疏主普现色身三昧之谓 <lb ed="X" n="0688b21"/><lb ed="R008" n="0350a05"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b22"/><lb ed="R008" n="0350a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0688b2201">▲然繁则倦于章句，简则昧其源流，顾此才难，有惭 <lb ed="X" n="0688b23"/><lb ed="R008" n="0350a07"/>折中，意夫後学，其辞不枝矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0688b24"/><lb ed="R008" n="0350a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688b2401">然繁则下。四、述作体式三：初正显，次谦陈，後出理。 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0688c" n="0688c"/> <lb ed="X" n="0688c01"/><lb ed="R008" n="0350a09"/>且初正显，为離廣、略二过。疏云：文华尙然翳理，繁 <lb ed="X" n="0688c02"/><lb ed="R008" n="0350a10"/>言岂不乱心？故知所作则不易也。</p><p xml:id="pX05p0688c0214" cb:place="inline">▲顾此下，次谦 <lb ed="X" n="0688c03"/><lb ed="R008" n="0350a11"/>陈才难。论语泰伯篇：孔子曰：才难，不其然乎？唐、虞 <lb ed="X" n="0688c04"/><lb ed="R008" n="0350a12"/>之际，于斯为盛。有妇人焉，九人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0688c0401" n="0688c0401"/><anchor xml:id="beg0688c0401" n="0688c0401"/>已<anchor xml:id="end0688c0401"/>。註云：国才难 <lb ed="X" n="0688c05"/><lb ed="R008" n="0350a13"/>得，当唐、虞盛世，欲十人内有妇人，只九人矣。所以 <lb ed="X" n="0688c06"/><lb ed="R008" n="0350a14"/>折中之才难得，故疏主谦云：我无折中之才。辄述 <lb ed="X" n="0688c07"/><lb ed="R008" n="0350a15"/>抄文，实为惭愧。</p><p xml:id="pX05p0688c0707" cb:place="inline">▲意夫下，後出理。若離繁简二失， <lb ed="X" n="0688c08"/><lb ed="R008" n="0350a16"/>注述抄文，庶使学者其词无枝蔓矣。释钞序竟。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0688c09"/> <lb ed="X" n="0688c10"/> <lb ed="X" n="0688c11"/> <lb ed="X" n="0688c12"/> <lb ed="X" n="0688c13"/> <lb ed="X" n="0688c14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正文</cb:mulu> <lb ed="X" n="0688c15"/><lb ed="R008" n="0351a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经疏序演義钞卷第一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0688c16"/><lb ed="R008" n="0351a02"/><byline cb:type="author"><name role="" type="person">淸凉山</name><name role="" type="person">大花严寺</name>沙门澄观撰述</byline> <lb ed="X" n="0688c17"/><lb ed="R008" n="0351a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0688c1701">题目幷撰人亦如前释。</p><p xml:id="pX05p0688c1710" cb:place="inline">▲随疏演義钞云：将释此 <lb ed="X" n="0688c18"/><lb ed="R008" n="0351a04"/>疏，大分为四：一、总序名意，二、归敬请加，三、开章释 <lb ed="X" n="0688c19"/><lb ed="R008" n="0351a05"/>文，四、谦赞迴向。为顺经文，有四分故。若顺序、正、流 <lb ed="X" n="0688c20"/><lb ed="R008" n="0351a06"/>通，则合前二为序分，开章为正宗，谦赞为流通，为 <lb ed="X" n="0688c21"/><lb ed="R008" n="0351a07"/>疏三分。今初，总序名意，即是疏序，亦云教迹。粗分 <lb ed="X" n="0688c22"/><lb ed="R008" n="0351a08"/>有四，细科为十。言有四者，初、通序法界，为<persName>佛</persName>法大 <lb ed="X" n="0688c23"/><lb ed="R008" n="0351a09"/>宗。</p><p xml:id="pX05p0688c2302" cb:place="inline">▲二、剖裂下，别叙此经，以申旨趣。</p><p xml:id="pX05p0688c2315" cb:place="inline">▲是以菩萨 <lb ed="X" n="0688c24"/><lb ed="R008" n="0351a10"/>搜秘下庆遇，由致激物发心。</p><p xml:id="pX05p0688c2412" cb:place="inline">▲四、题称大方廣下， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689a" n="0689a"/> <lb ed="X" n="0689a01"/><lb ed="R008" n="0351a11"/>略释题目，令知纲要，亦为顺经四分故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0689a02"/><lb ed="R008" n="0351a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0689a0201">▲往复无际，动静一源，含众妙而有馀，超言思而迥 <lb ed="X" n="0689a03"/><lb ed="R008" n="0351a13"/>出者，其唯法界欤？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0689a04"/><lb ed="R008" n="0351a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0689a0401">往复下，言细科为十者，为顺无尽故：一、标擧宗体， <lb ed="X" n="0689a05"/><lb ed="R008" n="0351a15"/>二、别歎能诠，三、教主难思，四、说仪周普，五、言该本 <lb ed="X" n="0689a06"/><lb ed="R008" n="0351a16"/>末，六、旨趣玄微，七、盛益顿超，八、结歎宏远，九、感庆 <lb ed="X" n="0689a07"/><lb ed="R008" n="0351a17"/>逢遇，十、略释名题。今初，往复无际至其唯法界欤， <lb ed="X" n="0689a08"/><lb ed="R008" n="0351a18"/>文有五句，言意多含。略为四意：一、约三大释，二、约 <lb ed="X" n="0689a09"/><lb ed="R008" n="0351b01"/>本末释，三、明法界类别，四、总彰立意。今初，约三大 <lb ed="X" n="0689a10"/><lb ed="R008" n="0351b02"/>释者，意明法界具三大故。初句明用，次句明体，次 <lb ed="X" n="0689a11"/><lb ed="R008" n="0351b03"/>句明相，次句融拂，末句结属。今初，用大，即往复无 <lb ed="X" n="0689a12"/><lb ed="R008" n="0351b04"/>际是也。往者，去也，起也，动也。复者，来也，灭也，静也。 <lb ed="X" n="0689a13"/><lb ed="R008" n="0351b05"/>无际有二：一、约廣多，无有际畔，此就事用；二、约绝 <lb ed="X" n="0689a14"/><lb ed="R008" n="0351b06"/>于边际，據即事同真。何法往复？略有三義：一、双约 <lb ed="X" n="0689a15"/><lb ed="R008" n="0351b07"/>迷悟说，二、唯约就妄说，三、返本还源说。今初，谓迷 <lb ed="X" n="0689a16"/><lb ed="R008" n="0351b08"/>法界而往六趣，去也，动也；悟法界而复一心，来也， <lb ed="X" n="0689a17"/><lb ed="R008" n="0351b09"/>静也。皆法界用也。迷则妄生，悟则妄灭。然真有二 <lb ed="X" n="0689a18"/><lb ed="R008" n="0351b10"/>義：一、约随缘，迷则真随于妄，则真灭妄生；悟则妄 <lb ed="X" n="0689a19"/><lb ed="R008" n="0351b11"/>灭归真，则真生妄灭。二、约不变，迷悟生灭，来往纷 <lb ed="X" n="0689a20"/><lb ed="R008" n="0351b12"/>然，真界湛若虚空，体无生灭。此義在下体中。言无 <lb ed="X" n="0689a21"/><lb ed="R008" n="0351b13"/>际者，迷来无始，故无初际；悟绝始终，际即无际。二、 <lb ed="X" n="0689a22"/><lb ed="R008" n="0351b14"/>唯约就妄说。复有二義：一、竖论去来。过去无始，未 <lb ed="X" n="0689a23"/><lb ed="R008" n="0351b15"/>来无终，无初後际。二、约横说。妄念攀缘，浩无边际。 <lb ed="X" n="0689a24"/><lb ed="R008" n="0351b16"/>上二皆约廣多无际。若约绝际，妄无妄源，竖无初 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689b" n="0689b"/> <lb ed="X" n="0689b01"/><lb ed="R008" n="0351b17"/>际。既无有始，岂得有终？故绝初後际。中论云：大圣 <lb ed="X" n="0689b02"/><lb ed="R008" n="0351b18"/>之所说，本际不可得。生死无有始，亦复无有终。若 <lb ed="X" n="0689b03"/><lb ed="R008" n="0352a01"/>无有始终，中当云何有？是故于此中，先後共亦无。 <lb ed="X" n="0689b04"/><lb ed="R008" n="0352a02"/>横寻妄心，不在内外，故亦无际。是以远公云：本端 <lb ed="X" n="0689b05"/><lb ed="R008" n="0352a03"/>竟何从？起灭有无际。一毫涉动境，成此隤山势。惑 <lb ed="X" n="0689b06"/><lb ed="R008" n="0352a04"/>相更相承，触理自生滞。因缘虽无生，开途非一世。 <lb ed="X" n="0689b07"/><lb ed="R008" n="0352a05"/>即其義也。三、约返本还源说。对其初義，初義是总。 <lb ed="X" n="0689b08"/><lb ed="R008" n="0352a06"/>第二、约妄，唯往非来。今此唯复，复本源故，斯即静 <lb ed="X" n="0689b09"/><lb ed="R008" n="0352a07"/>義。故易复卦云：复，其见天地之心乎？然往者必复。 <lb ed="X" n="0689b10"/><lb ed="R008" n="0352a08"/>故泰卦云：无往不复，天地际也。然此一義，自有往 <lb ed="X" n="0689b11"/><lb ed="R008" n="0352a09"/>复。故<name role="" type="person">文殊师利</name>所说不思议<persName>佛</persName>境界经中，善勝天 <lb ed="X" n="0689b12"/><lb ed="R008" n="0352a10"/>子问文殊云：云何名修菩萨道？文殊初说双行之 <lb ed="X" n="0689b13"/><lb ed="R008" n="0352a11"/>行。次云：复次，天子！有往有复，名修菩萨道。云何名 <lb ed="X" n="0689b14"/><lb ed="R008" n="0352a12"/>为有往有复？观诸众生心所乐欲，名之为往；随其 <lb ed="X" n="0689b15"/><lb ed="R008" n="0352a13"/>所应而为说法，名之为复。自入三昧，名之为往；令 <lb ed="X" n="0689b16"/><lb ed="R008" n="0352a14"/>诸众生得于三昧，名之为复。自行圣道，名之为往； <lb ed="X" n="0689b17"/><lb ed="R008" n="0352a15"/>而能教化一切凡夫，名之为复。自得无生忍，名之 <lb ed="X" n="0689b18"/><lb ed="R008" n="0352a16"/>为往；令诸众生皆得此忍，名之为复。自以方便出 <lb ed="X" n="0689b19"/><lb ed="R008" n="0352a17"/>于生死，名之为往；又令众生而得出離，名之为复。 <lb ed="X" n="0689b20"/><lb ed="R008" n="0352a18"/>心乐寂静，名之为往；常在生死教化众生，名之为 <lb ed="X" n="0689b21"/><lb ed="R008" n="0352b01"/>复。自勤观察往复之行，名之为往；为诸众生说如 <lb ed="X" n="0689b22"/><lb ed="R008" n="0352b02"/>斯法，名之为复。修空、无相、无愿解脱，名之为往；为 <lb ed="X" n="0689b23"/><lb ed="R008" n="0352b03"/>令众生断于三种觉观心故而为说法，名之为复。 <lb ed="X" n="0689b24"/><lb ed="R008" n="0352b04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0689001" n="0689001"/>竖发誓愿，名之为往；随其誓愿拯济众生，名之为 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0689c" n="0689c"/> <lb ed="X" n="0689c01"/><lb ed="R008" n="0352b05"/>复。发菩提心愿座道场，名之为往；具修菩萨所行 <lb ed="X" n="0689c02"/><lb ed="R008" n="0352b06"/>之行，名之为复。是名菩萨往复之道。释曰：上来十 <lb ed="X" n="0689c03"/><lb ed="R008" n="0352b07"/>对，皆上句自利为往，往涅槃故；下句利他为复，复 <lb ed="X" n="0689c04"/><lb ed="R008" n="0352b08"/>于生死化众生故。虽有往复，总为返本还源，复本 <lb ed="X" n="0689c05"/><lb ed="R008" n="0352b09"/>心矣。此中无际亦有二義：一、菩萨行海，廣无际也； <lb ed="X" n="0689c06"/><lb ed="R008" n="0352b10"/>二、一一称真，深无际也。然上三義，皆法界用矣。</p><p xml:id="pX05p0689c0619" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0689c07"/><lb ed="R008" n="0352b11"/>二、动静一源者，法界体也。对上三義，约迷悟者，动 <lb ed="X" n="0689c08"/><lb ed="R008" n="0352b12"/>即往也，静即复也。动静迷悟，虽有二门，所迷真性， <lb ed="X" n="0689c09"/><lb ed="R008" n="0352b13"/>一源莫二。莫二之源，即是一体也。二、对唯妄者，动 <lb ed="X" n="0689c10"/><lb ed="R008" n="0352b14"/>即往复，有去来故；静即体虚，相待寂故。不释动以 <lb ed="X" n="0689c11"/><lb ed="R008" n="0352b15"/>求静，必求静于诸动，必求静于诸动，故虽动而常 <lb ed="X" n="0689c12"/><lb ed="R008" n="0352b16"/>静。则动静名殊，其源莫二。莫二之源，即一体也。三、 <lb ed="X" n="0689c13"/><lb ed="R008" n="0352b17"/>对返本还源者，自利，静也；利他，动也。二利相导，化 <lb ed="X" n="0689c14"/><lb ed="R008" n="0352b18"/>而无化，则不失一源，为法界体也。若对上二种，无 <lb ed="X" n="0689c15"/><lb ed="R008" n="0353a01"/>际廣多。无际，动也；际即无际，静也。动静无碍，为一 <lb ed="X" n="0689c16"/><lb ed="R008" n="0353a02"/>源也。际与无际，当体寂也。</p><p xml:id="pX05p0689c1611" cb:place="inline">▲三、含众妙而有馀者， <lb ed="X" n="0689c17"/><lb ed="R008" n="0353a03"/>法界相大也。谓杳冥之内，众妙存焉。淸净法界，杳 <lb ed="X" n="0689c18"/><lb ed="R008" n="0353a04"/>杳冥冥，以为能含。恒沙性德，微妙相大，以为所含。 <lb ed="X" n="0689c19"/><lb ed="R008" n="0353a05"/>相依乎性，性无不包，故称为含。性体无外，相德有 <lb ed="X" n="0689c20"/><lb ed="R008" n="0353a06"/>名。有名之数，不能遍无外之体，故云有馀。则恢恢 <lb ed="X" n="0689c21"/><lb ed="R008" n="0353a07"/>焉，犹有馀地矣。下阿僧祇品云：于一微细毛孔中， <lb ed="X" n="0689c22"/><lb ed="R008" n="0353a08"/>不可说刹次第入。毛孔能受彼诸刹，诸刹不能遍 <lb ed="X" n="0689c23"/><lb ed="R008" n="0353a09"/>毛孔。即斯義也。以毛约称性，刹约不壞相，故廣相 <lb ed="X" n="0689c24"/><lb ed="R008" n="0353a10"/>不能遍小性也。然此相大，略有二義：一、约不空恒 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690a" n="0690a"/> <lb ed="X" n="0690a01"/><lb ed="R008" n="0353a11"/>沙性德，即同教意。二、约事事无碍，十玄之相，本自 <lb ed="X" n="0690a02"/><lb ed="R008" n="0353a12"/>具足，即是别教之意也。然众妙两字，亦老子意。彼 <lb ed="X" n="0690a03"/><lb ed="R008" n="0353a13"/>道经云：道可道，非常道。名可名，非常名。无名，天地 <lb ed="X" n="0690a04"/><lb ed="R008" n="0353a14"/>之始。有名，万物之母。常无，欲以观其妙。常有，欲以 <lb ed="X" n="0690a05"/><lb ed="R008" n="0353a15"/>观其徼。此两者，同出而异名，同谓之玄。玄之又玄， <lb ed="X" n="0690a06"/><lb ed="R008" n="0353a16"/>众妙之门。释曰：然彼意以虚无自然以为玄妙，复 <lb ed="X" n="0690a07"/><lb ed="R008" n="0353a17"/>拂其迹，故云又玄。此则无欲于无欲，万物由之生， <lb ed="X" n="0690a08"/><lb ed="R008" n="0353a18"/>故云众妙之门。今借其言而不取其義，意以一真 <lb ed="X" n="0690a09"/><lb ed="R008" n="0353b01"/>法界为玄妙体，即体之相为众妙矣。</p><p xml:id="pX05p0690a0915" cb:place="inline">▲四、超言思 <lb ed="X" n="0690a10"/><lb ed="R008" n="0353b02"/>而迥出者，融拂上三也。融则三一互收，拂则三一 <lb ed="X" n="0690a11"/><lb ed="R008" n="0353b03"/>双寂。云何超耶？谓理圆言偏，言生理丧，法无相想， <lb ed="X" n="0690a12"/><lb ed="R008" n="0353b04"/>思则乱生，幷皆超之，故云迥出。故肇公云：口欲辨 <lb ed="X" n="0690a13"/><lb ed="R008" n="0353b05"/>而词丧，心将缘而虑息。则迥出于言象之表矣。何 <lb ed="X" n="0690a14"/><lb ed="R008" n="0353b06"/>者？欲言相用，即同体寂；欲谓之寂，相用纷然。即一 <lb ed="X" n="0690a15"/><lb ed="R008" n="0353b07"/>而三相不同，即三而一体无二，三一无碍，互夺双 <lb ed="X" n="0690a16"/><lb ed="R008" n="0353b08"/>亡，存泯莫羁，岂言象之能到？故云迥出。又借斯亡 <lb ed="X" n="0690a17"/><lb ed="R008" n="0353b09"/>绝以遣言思，非有无言可为栖托，故下经云：虽复 <lb ed="X" n="0690a18"/><lb ed="R008" n="0353b10"/>不依言语道，亦复不著无言说。况言相本寂，亡绝 <lb ed="X" n="0690a19"/><lb ed="R008" n="0353b11"/>亦亡，斯则言与亡言相待亦寂，故遐迥出之称，以 <lb ed="X" n="0690a20"/><lb ed="R008" n="0353b12"/>拂言亡之迹矣。</p><p xml:id="pX05p0690a2007" cb:place="inline">▲五、其唯法界欤者，结法所属，属 <lb ed="X" n="0690a21"/><lb ed="R008" n="0353b13"/>法界也。谓具上诸德，独在于法界矣。</p><p xml:id="pX05p0690a2115" cb:place="inline">▲第二、约本 <lb ed="X" n="0690a22"/><lb ed="R008" n="0353b14"/>末释者，此上五句，初句从本起末，即不动真际，建 <lb ed="X" n="0690a23"/><lb ed="R008" n="0353b15"/>立诸法。</p><p xml:id="pX05p0690a2304" cb:place="inline">▲次句摄末归本，即不壞假名而说实相。</p> <lb ed="X" n="0690a24"/><lb ed="R008" n="0353b16"/><p xml:id="pX05p0690a2401">▲第三句本末无碍，则性相历然。</p><p xml:id="pX05p0690a2414" cb:place="inline">▲第四句本末 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690b" n="0690b"/> <lb ed="X" n="0690b01"/><lb ed="R008" n="0353b17"/>双寂，则言思无寄。</p><p xml:id="pX05p0690b0108" cb:place="inline">▲末句结属，通四義焉。</p><p xml:id="pX05p0690b0117" cb:place="inline">▲第三、 <lb ed="X" n="0690b02"/><lb ed="R008" n="0353b18"/>明法界类别者，略有三意：一者、会三法界：初句、事 <lb ed="X" n="0690b03"/><lb ed="R008" n="0354a01"/>法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0303" cb:place="inline">▲次句理法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0309" cb:place="inline">▲第三句，无障碍法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0318" cb:place="inline">▲第 <lb ed="X" n="0690b04"/><lb ed="R008" n="0354a02"/>四句，融拂上三。</p><p xml:id="pX05p0690b0407" cb:place="inline">▲第五句，结属，属上三法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0690b05"/><lb ed="R008" n="0354a03"/>二者、会四法界往复无际事也。</p><p xml:id="pX05p0690b0513" cb:place="inline">▲动静一源。具三 <lb ed="X" n="0690b06"/><lb ed="R008" n="0354a04"/>義也。动即是事，静即是理，理事一源，即事理无碍 <lb ed="X" n="0690b07"/><lb ed="R008" n="0354a05"/>法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0704" cb:place="inline">▲含众妙而有馀，事事无碍法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0718" cb:place="inline">▲超 <lb ed="X" n="0690b08"/><lb ed="R008" n="0354a06"/>言思而迥出，融拂四法界。</p><p xml:id="pX05p0690b0811" cb:place="inline">▲其唯法界欤，亦结属 <lb ed="X" n="0690b09"/><lb ed="R008" n="0354a07"/>四法界也。</p><p xml:id="pX05p0690b0905" cb:place="inline">▲三者、会五法界，往复与动皆有为也。</p> <lb ed="X" n="0690b10"/><lb ed="R008" n="0354a08"/><p xml:id="pX05p0690b1001">▲静，无为也。</p><p xml:id="pX05p0690b1006" cb:place="inline">▲一源有二。若互夺双亡为一源，则 <lb ed="X" n="0690b11"/><lb ed="R008" n="0354a09"/>非有为非无为法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1109" cb:place="inline">▲若互融双照为一源，则亦 <lb ed="X" n="0690b12"/><lb ed="R008" n="0354a10"/>有为亦无为法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1208" cb:place="inline">▲含众妙而有馀，即无障碍法 <lb ed="X" n="0690b13"/><lb ed="R008" n="0354a11"/>界。</p><p xml:id="pX05p0690b1302" cb:place="inline">▲超言思而迥出，总融五法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1314" cb:place="inline">▲其唯法界欤， <lb ed="X" n="0690b14"/><lb ed="R008" n="0354a12"/>结属五法界。</p><p xml:id="pX05p0690b1406" cb:place="inline">▲第四、总彰立意者，所以最初叙法 <lb ed="X" n="0690b15"/><lb ed="R008" n="0354a13"/>界者，应有问言：诸家章疏多先叙<persName>如来</persName>为物示生， <lb ed="X" n="0690b16"/><lb ed="R008" n="0354a14"/>先小後大，或无像现像，无言示言。今何最初便叙 <lb ed="X" n="0690b17"/><lb ed="R008" n="0354a15"/>法界？故今答云：以是此经之所宗故，又是诸经之 <lb ed="X" n="0690b18"/><lb ed="R008" n="0354a16"/>通体故，又是诸法之通依故，一切众生迷悟本故， <lb ed="X" n="0690b19"/><lb ed="R008" n="0354a17"/>一切诸<persName>佛</persName>所证穷故，诸菩萨行自此生故。初成顿 <lb ed="X" n="0690b20"/><lb ed="R008" n="0354a18"/>说，不同馀经有渐次故。然最後一意正答初问，而 <lb ed="X" n="0690b21"/><lb ed="R008" n="0354b01"/>前诸意共成後意耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0690b22"/><lb ed="R008" n="0354b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0690b2201">▲剖裂玄微，昭廓心境，穷理尽性，彻果该因，汪洋冲 <lb ed="X" n="0690b23"/><lb ed="R008" n="0354b03"/>融，廣大悉备者，其唯大方廣<persName>佛</persName>花严经焉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0690b24"/><lb ed="R008" n="0354b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0690b2401">第二剖裂玄微下，别歎能诠。意明此经诠于法界， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0690c" n="0690c"/> <lb ed="X" n="0690c01"/><lb ed="R008" n="0354b05"/>故难思议。文有七句，于中分四：初二句总明能诠。 <lb ed="X" n="0690c02"/><lb ed="R008" n="0354b06"/>言玄微者，即指前法界多義为幽玄微妙之旨，剖 <lb ed="X" n="0690c03"/><lb ed="R008" n="0354b07"/>判分裂在乎此经。谓于无障碍法界剖为心境二 <lb ed="X" n="0690c04"/><lb ed="R008" n="0354b08"/>门，故下句云昭廓心境。云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0690001" n="0690001"/>部裂？谓一真法界本 <lb ed="X" n="0690c05"/><lb ed="R008" n="0354b09"/>无内外，不属一多。<persName>佛</persName>自证穷，知物等有，欲令物悟， <lb ed="X" n="0690c06"/><lb ed="R008" n="0354b10"/>義分心境。境为所证，心为能证。故下引裕公云：心 <lb ed="X" n="0690c07"/><lb ed="R008" n="0354b11"/>则诸<persName>佛</persName>证之以为法身，境则诸<persName>佛</persName>证之以为净土。 <lb ed="X" n="0690c08"/><lb ed="R008" n="0354b12"/>则二皆所证，智为能证。所证之境即大方廣，能证 <lb ed="X" n="0690c09"/><lb ed="R008" n="0354b13"/>之心即<persName>佛</persName>花严也。文中廣说，故云剖裂。言昭廓心 <lb ed="X" n="0690c10"/><lb ed="R008" n="0354b14"/>境者，心境即上所开，昭廓即是此经。昭者，明也，照 <lb ed="X" n="0690c11"/><lb ed="R008" n="0354b15"/>也。廓者，空也，张小使大也。云何明心境耶？谓此经 <lb ed="X" n="0690c12"/><lb ed="R008" n="0354b16"/>中昭明显著，若凡若圣、若因若果，能观之心、所观 <lb ed="X" n="0690c13"/><lb ed="R008" n="0354b17"/>之境无不毕备。故如出现品云：说<persName>佛</persName>境界即<persName>佛</persName>境 <lb ed="X" n="0690c14"/><lb ed="R008" n="0354b18"/>也，说<persName>如来</persName>心即<persName>佛</persName>心也。诸位心境例此可知。云何 <lb ed="X" n="0690c15"/><lb ed="R008" n="0355a01"/>照心境耶？谓此经中教人观察若心若境，如云：欲 <lb ed="X" n="0690c16"/><lb ed="R008" n="0355a02"/>知诸<persName>佛</persName>心，当观<persName>佛</persName>智慧，<persName>佛</persName>智无依处，如空无所依。 <lb ed="X" n="0690c17"/><lb ed="R008" n="0355a03"/>此令观<persName>佛</persName>心也。又云：若有欲知<persName>佛</persName>境界，当净其意 <lb ed="X" n="0690c18"/><lb ed="R008" n="0355a04"/>如虚空。此教观<persName>佛</persName>境也。菩萨凡夫所有心境，观照 <lb ed="X" n="0690c19"/><lb ed="R008" n="0355a05"/>例知。云何空廓心境耶？如云：法性本空寂，无取亦 <lb ed="X" n="0690c20"/><lb ed="R008" n="0355a06"/>无见，性空即是<persName>佛</persName>，不可得思量。即空心境也。无取 <lb ed="X" n="0690c21"/><lb ed="R008" n="0355a07"/>即无境，无见即无心。又云：若有欲知<persName>佛</persName>境界，当净 <lb ed="X" n="0690c22"/><lb ed="R008" n="0355a08"/>其意如虚空，远離妄想及诸取，令心所向皆无碍。 <lb ed="X" n="0690c23"/><lb ed="R008" n="0355a09"/>亦空心境也。又云：若有欲得<persName>如来</persName>智，应離一切妄 <lb ed="X" n="0690c24"/><lb ed="R008" n="0355a10"/>分别，有无通达皆平等，疾作人天大导师。亦空心 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691a" n="0691a"/> <lb ed="X" n="0691a01"/><lb ed="R008" n="0355a11"/>境義也。云何张小使大？谓张心则无心外之境，张 <lb ed="X" n="0691a02"/><lb ed="R008" n="0355a12"/>境则无境外之心，以随擧其一，摄法无遗，即无涯 <lb ed="X" n="0691a03"/><lb ed="R008" n="0355a13"/>故。故下经云：无有智外如为智所入，亦无如外智 <lb ed="X" n="0691a04"/><lb ed="R008" n="0355a14"/>能证于如。上句张心，下句张境也。真心真境，本自 <lb ed="X" n="0691a05"/><lb ed="R008" n="0355a15"/>无涯，即妄同真，则张小使大矣。经云：<persName>如来</persName>深境界， <lb ed="X" n="0691a06"/><lb ed="R008" n="0355a16"/>其量等虚空。<persName>佛</persName>境大也。又云：<persName>佛</persName>智廣大同虚空。真 <lb ed="X" n="0691a07"/><lb ed="R008" n="0355a17"/>心大也。知妄本自真，见<persName>佛</persName>则淸净，心<persName>佛</persName>与众生，是 <lb ed="X" n="0691a08"/><lb ed="R008" n="0355a18"/>三无差别。皆张妄心，即无际也。因果万法，心境普 <lb ed="X" n="0691a09"/><lb ed="R008" n="0355b01"/>收，随一一事，皆可张廓。</p><p xml:id="pX05p0691a0910" cb:place="inline">▲穷理尽性，彻果该因者 <lb ed="X" n="0691a10"/><lb ed="R008" n="0355b02"/>二。有二句，别显深廣也。理谓理趣，道理廣也。性谓 <lb ed="X" n="0691a11"/><lb ed="R008" n="0355b03"/>法性，心性深也。若极其理趣，则尽其体性。今此经 <lb ed="X" n="0691a12"/><lb ed="R008" n="0355b04"/>中，意趣体性，皆穷究也。此借周易说卦之言。彼云： <lb ed="X" n="0691a13"/><lb ed="R008" n="0355b05"/>穷理尽性，以至于命。昔者圣人之作易也，将以顺 <lb ed="X" n="0691a14"/><lb ed="R008" n="0355b06"/>性命之理。註云：命者生之极，穷理则尽其能。即以 <lb ed="X" n="0691a15"/><lb ed="R008" n="0355b07"/>能字解性。性者能也，各任性能。若穷其理数，尽其 <lb ed="X" n="0691a16"/><lb ed="R008" n="0355b08"/>性能，则顺于天命。故次云以顺性命之理。今语则 <lb ed="X" n="0691a17"/><lb ed="R008" n="0355b09"/>用之，取意则别。言彻果该因者，兼于深廣。彻究五 <lb ed="X" n="0691a18"/><lb ed="R008" n="0355b10"/>周之果，赅罗六位之因，则廣也。故廣说地位因果， <lb ed="X" n="0691a19"/><lb ed="R008" n="0355b11"/>莫逾此经。若云因赅果海，果彻因源，二互交彻，则 <lb ed="X" n="0691a20"/><lb ed="R008" n="0355b12"/>显深也。初发心时，便成正觉，因赅果也。虽得<persName>佛</persName>道， <lb ed="X" n="0691a21"/><lb ed="R008" n="0355b13"/>不捨因门，果彻因也。上约廣義，彻果属果，该因属 <lb ed="X" n="0691a22"/><lb ed="R008" n="0355b14"/>因。即明能诠之教，赅彻彼因果也。今约深释，彻果 <lb ed="X" n="0691a23"/><lb ed="R008" n="0355b15"/>属因，以因彻彼果故。该因属果，以果彻彼因故。即 <lb ed="X" n="0691a24"/><lb ed="R008" n="0355b16"/>因果自相赅彻，唯属所诠而能诠，具明斯義。然因 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691b" n="0691b"/> <lb ed="X" n="0691b01"/><lb ed="R008" n="0355b17"/>该果海，果彻因源，是古人之言。今欲其含深廣之 <lb ed="X" n="0691b02"/><lb ed="R008" n="0355b18"/>義，云彻果该因耳。</p><p xml:id="pX05p0691b0208" cb:place="inline">▲汪洋冲融，廣大悉备者，三有 <lb ed="X" n="0691b03"/><lb ed="R008" n="0356a01"/>二句，结歎深廣也。上句明深廣之相，下句出深廣 <lb ed="X" n="0691b04"/><lb ed="R008" n="0356a02"/>之由。汪汪，深貌也。洋洋，廣貌也。冲亦深也，亦云中 <lb ed="X" n="0691b05"/><lb ed="R008" n="0356a03"/>也，亦曰冲和。故老子云：道冲而用之，或似不盈。融 <lb ed="X" n="0691b06"/><lb ed="R008" n="0356a04"/>者，融通兼深廣也。故肇公云：汪哉洋哉，何莫由之 <lb ed="X" n="0691b07"/><lb ed="R008" n="0356a05"/>哉。八师经中梵志阇旬云：吾闻<persName>佛</persName>道，厥義弘深，汪 <lb ed="X" n="0691b08"/><lb ed="R008" n="0356a06"/>洋无涯，无不成就，靡不度生等，即深廣義也。亦如 <lb ed="X" n="0691b09"/><lb ed="R008" n="0356a07"/>冲和之气，生成万物而不盈满，融通万法令无障 <lb ed="X" n="0691b10"/><lb ed="R008" n="0356a08"/>碍。言廣大悉备者，即出深廣之由，以无不备故。此 <lb ed="X" n="0691b11"/><lb ed="R008" n="0356a09"/>言亦出周易？系辞。彼云：易之为书也，廣大悉备。有 <lb ed="X" n="0691b12"/><lb ed="R008" n="0356a10"/>天道焉，有人道焉，有地道焉。兼三才而两之，故六。 <lb ed="X" n="0691b13"/><lb ed="R008" n="0356a11"/>六者非他也，三才之道也。今若取意就经，亦可喩 <lb ed="X" n="0691b14"/><lb ed="R008" n="0356a12"/>三世间。天道，智正觉也。人道，有情也。地道，器世间 <lb ed="X" n="0691b15"/><lb ed="R008" n="0356a13"/>也。此经廣说三世间故。亦可天道，深理也。地道，事 <lb ed="X" n="0691b16"/><lb ed="R008" n="0356a14"/>相也。人道，诸<persName>佛</persName>菩萨修行者也。此强配之本意，但 <lb ed="X" n="0691b17"/><lb ed="R008" n="0356a15"/>取包含而<anchor xml:id="nkr_note_add_0691b1701" n="0691b1701"/><anchor xml:id="beg0691b1701" n="0691b1701"/>已<anchor xml:id="end0691b1701"/>。谓此根本法轮之内，何法不备？未有 <lb ed="X" n="0691b18"/><lb ed="R008" n="0356a16"/>一事一理而不极，一因一果而不备。五周因果，则 <lb ed="X" n="0691b19"/><lb ed="R008" n="0356a17"/>五十二位之昭彰。九会玄文，则难思教海而可睹。 <lb ed="X" n="0691b20"/><lb ed="R008" n="0356a18"/>说真妄，则凡圣昭昭而交彻。语法界，则事理历历 <lb ed="X" n="0691b21"/><lb ed="R008" n="0356b01"/>而相收。<persName>佛</persName>知见一偈，开示而无遗。大涅槃一章，必 <lb ed="X" n="0691b22"/><lb ed="R008" n="0356b02"/>尽其体用。六百卷般若，不出于三天偈文。一大藏 <lb ed="X" n="0691b23"/><lb ed="R008" n="0356b03"/>契经，幷摄于七字之内。是谓罄诸<persName>佛</persName>之智海，竭性 <lb ed="X" n="0691b24"/><lb ed="R008" n="0356b04"/>相之洪源。故云廣大悉备矣。</p><p xml:id="pX05p0691b2412" cb:place="inline">▲其唯大方廣<persName>佛</persName>华 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0691c" n="0691c"/> <lb ed="X" n="0691c01"/><lb ed="R008" n="0356b05"/>严经焉者，四、结法所属也。上之勝事，唯我花严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0691c02"/><lb ed="R008" n="0356b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0691c0201">▲故我<persName>世尊</persName>，十身初满，正觉始成。乘愿行以弥纶，混 <lb ed="X" n="0691c03"/><lb ed="R008" n="0356b07"/>虚空为体性。富有万德，荡无纤尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0691c04"/><lb ed="R008" n="0356b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0691c0401">第三、故我<persName>世尊</persName>下，教主难思。文有六句，義分为四： <lb ed="X" n="0691c05"/><lb ed="R008" n="0356b09"/>初、二句标果满，二、一句语因深，三、一句明体玄，四、 <lb ed="X" n="0691c06"/><lb ed="R008" n="0356b10"/>二句彰德备。初云我故<persName>世尊</persName>十身初满者，总标十 <lb ed="X" n="0691c07"/><lb ed="R008" n="0356b11"/>身，该下两段正明难思，以是十身无碍<persName>佛</persName>说非三 <lb ed="X" n="0691c08"/><lb ed="R008" n="0356b12"/>身故。而言故我者，由上所诠能诠深廣玄妙为诸 <lb ed="X" n="0691c09"/><lb ed="R008" n="0356b13"/>教本，故我<persName>世尊</persName>始成正觉顿说此经。言十身者，次 <lb ed="X" n="0691c10"/><lb ed="R008" n="0356b14"/>下当列。言初满者，成正觉时身方满故，故下经云 <lb ed="X" n="0691c11"/><lb ed="R008" n="0356b15"/>尔时<persName>世尊</persName>处于此座，于一切法成最正觉，智入三 <lb ed="X" n="0691c12"/><lb ed="R008" n="0356b16"/>世悉皆平等，其身充满一切世间，其音普顺十方 <lb ed="X" n="0691c13"/><lb ed="R008" n="0356b17"/>国土等，是初满也。正觉始成者，别语菩提之身，以 <lb ed="X" n="0691c14"/><lb ed="R008" n="0356b18"/>是总故始觉同本，无复始本之异，名曰始成，下当 <lb ed="X" n="0691c15"/><lb ed="R008" n="0357a01"/>廣释。</p><p xml:id="pX05p0691c1503" cb:place="inline">▲乘愿行以弥纶者，二语因深。此有二因：一、 <lb ed="X" n="0691c16"/><lb ed="R008" n="0357a02"/>乘愿因，经云：<name role="" type="person">毘卢遮那<persName>佛</persName></name>愿力周法界。二、乘行因， <lb ed="X" n="0691c17"/><lb ed="R008" n="0357a03"/>主山神偈云：往修勝行无有边等。乘昔愿因，弥纶 <lb ed="X" n="0691c18"/><lb ed="R008" n="0357a04"/>果用，即是愿身。言弥纶者，周遍包罗之義，亦出周 <lb ed="X" n="0691c19"/><lb ed="R008" n="0357a05"/>易。易系辞云：易与天地准，故能弥纶天地之道。释 <lb ed="X" n="0691c20"/><lb ed="R008" n="0357a06"/>曰：既准天地而作易，易中所说与天地理同，故能 <lb ed="X" n="0691c21"/><lb ed="R008" n="0357a07"/>弥纶天地之道。以况<persName>如来</persName>本起行愿，意欲周遍利 <lb ed="X" n="0691c22"/><lb ed="R008" n="0357a08"/>物，今得如其愿行，故周遍法界，是曰弥纶。</p><p xml:id="pX05p0691c2217" cb:place="inline">▲混虚 <lb ed="X" n="0691c23"/><lb ed="R008" n="0357a09"/>空为体性者，三有一句，明体玄也。云有二義：一、约 <lb ed="X" n="0691c24"/><lb ed="R008" n="0357a10"/><persName>世尊</persName>身上自具十身，即法身也，以法性身为法身 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692a" n="0692a"/> <lb ed="X" n="0692a01"/><lb ed="R008" n="0357a11"/>故。故下经云：性空即是<persName>佛</persName>，不可得思量。又云：<persName>佛</persName>以 <lb ed="X" n="0692a02"/><lb ed="R008" n="0357a12"/>法为身，淸净如虚空。二者、约外虚空以融三世间 <lb ed="X" n="0692a03"/><lb ed="R008" n="0357a13"/>而为<persName>佛</persName>身，则外虚空是虚空身，故云混虚空为体 <lb ed="X" n="0692a04"/><lb ed="R008" n="0357a14"/>性，混融无碍故。</p><p xml:id="pX05p0692a0407" cb:place="inline">▲富有万德，荡无纤尘者，四有二 <lb ed="X" n="0692a05"/><lb ed="R008" n="0357a15"/>句，彰德备也。上句德无不备，下句障无不寂。万者， <lb ed="X" n="0692a06"/><lb ed="R008" n="0357a16"/>总相之大数也，实具无尽之德。故下经云：刹尘心 <lb ed="X" n="0692a07"/><lb ed="R008" n="0357a17"/>念可数知，大海中水可饮尽，虚空可量风可繫，无 <lb ed="X" n="0692a08"/><lb ed="R008" n="0357a18"/>能尽说<persName>佛</persName>功德。无尽之德，总名万德。尘沙无明，无 <lb ed="X" n="0692a09"/><lb ed="R008" n="0357b01"/>馀习气，故云荡无纤尘。总即二障。二障有三：一、现 <lb ed="X" n="0692a10"/><lb ed="R008" n="0357b02"/>行，二、种子，三、习气。习气微细，况之纤尘。细中之细 <lb ed="X" n="0692a11"/><lb ed="R008" n="0357b03"/>尙无，况馀粗中之细等。若总配三德，万德含于智 <lb ed="X" n="0692a12"/><lb ed="R008" n="0357b04"/>恩。下句即是断德。又混空为体，即法身德。万德即 <lb ed="X" n="0692a13"/><lb ed="R008" n="0357b05"/>般若德，无尘即解脱德。万德之句为总，上下诸句 <lb ed="X" n="0692a14"/><lb ed="R008" n="0357b06"/>皆是别德。上之二句幷福德身，十身<anchor xml:id="nkr_note_add_0692a1401" n="0692a1401"/><anchor xml:id="beg0692a1401" n="0692a1401"/>已<anchor xml:id="end0692a1401"/>具四矣。馀 <lb ed="X" n="0692a15"/><lb ed="R008" n="0357b07"/>六在後段中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0692a16"/><lb ed="R008" n="0357b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0692a1601">▲湛智海之澄波，虚含万象；皎性空之万月，顿落百 <lb ed="X" n="0692a17"/><lb ed="R008" n="0357b09"/>川。不起树王，罗七处于法界；无违後际，畅九会于初 <lb ed="X" n="0692a18"/><lb ed="R008" n="0357b10"/>成。尽宏廓之幽宗，被难思之海会。圆音落落，该十刹 <lb ed="X" n="0692a19"/><lb ed="R008" n="0357b11"/>而顿周；主伴褈褈，极十方而齐唱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0692a20"/><lb ed="R008" n="0357b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0692a2001">第四、湛智海之澄波，虚含万象下，说仪周普。文有 <lb ed="X" n="0692a21"/><lb ed="R008" n="0357b13"/>七对，即为七義：一、明所依定，二、明能说身，三、说经 <lb ed="X" n="0692a22"/><lb ed="R008" n="0357b14"/>处，四、说经时，五、所被众，六、说经本，七、别叙说仪。今 <lb ed="X" n="0692a23"/><lb ed="R008" n="0357b15"/>初，说经所依三昧，如说法花依无量義处三昧，说 <lb ed="X" n="0692a24"/><lb ed="R008" n="0357b16"/>般若经依等持王三昧，说涅槃经依不动三昧，故 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692b" n="0692b"/> <lb ed="X" n="0692b01"/><lb ed="R008" n="0357b17"/>说诸经多依三昧。今说此经依何三昧？即海印三 <lb ed="X" n="0692b02"/><lb ed="R008" n="0357b18"/>昧。海印是喩，从喩受名，贤首品疏当廣说之。今略 <lb ed="X" n="0692b03"/><lb ed="R008" n="0358a01"/>示其相，谓香海澄停，湛然不动，四天下中色身形 <lb ed="X" n="0692b04"/><lb ed="R008" n="0358a02"/>像皆于其中而有印文，如印印物。亦犹澄波万顷， <lb ed="X" n="0692b05"/><lb ed="R008" n="0358a03"/>晴天无雲，列宿星月炳然齐现，无来无去，非有非 <lb ed="X" n="0692b06"/><lb ed="R008" n="0358a04"/>无，不一不异。<persName>如来</persName>智海，识浪不生，澄停淸净，至明 <lb ed="X" n="0692b07"/><lb ed="R008" n="0358a05"/>至静，无心顿现一切众生心念、根欲。心念、根欲幷 <lb ed="X" n="0692b08"/><lb ed="R008" n="0358a06"/>在智中，如海含像。故下经云：如海普现众生身，以 <lb ed="X" n="0692b09"/><lb ed="R008" n="0358a07"/>此说名为大海，菩提普应诸心行，是故正觉名无 <lb ed="X" n="0692b10"/><lb ed="R008" n="0358a08"/>量。非唯智现物心，亦依此智顿现万形，普应诸类。 <lb ed="X" n="0692b11"/><lb ed="R008" n="0358a09"/>贤首品云：或现童男童女形，天龙及以阿修罗，乃 <lb ed="X" n="0692b12"/><lb ed="R008" n="0358a10"/>至摩睺罗伽等，随其所乐悉令见。众生形相各不 <lb ed="X" n="0692b13"/><lb ed="R008" n="0358a11"/>同，行业音声亦无量，如是一切皆能现，海印三昧 <lb ed="X" n="0692b14"/><lb ed="R008" n="0358a12"/>威神力。然此文中言含法、喩，智即是法，海即是喩。 <lb ed="X" n="0692b15"/><lb ed="R008" n="0358a13"/>识浪<anchor xml:id="nkr_note_add_0692b1501" n="0692b1501"/><anchor xml:id="beg0692b1501" n="0692b1501"/>已<anchor xml:id="end0692b1501"/>停，云湛智海；无心顿现，故云虚含。能应、所 <lb ed="X" n="0692b16"/><lb ed="R008" n="0358a14"/>应，皆为万象。</p><p xml:id="pX05p0692b1606" cb:place="inline">▲皎性空之满月，顿落百川者，第二、 <lb ed="X" n="0692b17"/><lb ed="R008" n="0358a15"/>对明能应之身。此之两句，唯性字是法，馀皆是喩。 <lb ed="X" n="0692b18"/><lb ed="R008" n="0358a16"/>以性该之，皆含法喩。谓若秋空朗月，皎净无瑕，万 <lb ed="X" n="0692b19"/><lb ed="R008" n="0358a17"/>器百川，不分而遍。性空即所依法性，满月即实报 <lb ed="X" n="0692b20"/><lb ed="R008" n="0358a18"/>智圆，百川即喩物機影落，便为变化。故<persName>佛</persName>之智月， <lb ed="X" n="0692b21"/><lb ed="R008" n="0358b01"/>全依性空，惑尽德圆，无心顿应。故出现品云：譬如 <lb ed="X" n="0692b22"/><lb ed="R008" n="0358b02"/>净月在虚空能蔽众星示盈缺一切水中皆现影 <lb ed="X" n="0692b23"/><lb ed="R008" n="0358b03"/>诸有观<anchor xml:id="nkr_note_orig_0692001" n="0692001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0692001" n="0692001"/><anchor xml:id="beg0692001" n="0692001"/>瞻<anchor xml:id="end0692001"/>悉对前<persName>如来</persName>身月亦复然能蔽馀乘示 <lb ed="X" n="0692b24"/><lb ed="R008" n="0358b04"/>修短普现人天净心水一切皆谓对其前。智幢菩 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0692c" n="0692c"/> <lb ed="X" n="0692c01"/><lb ed="R008" n="0358b05"/>萨偈云：譬如净满月普现一切水影像虽无量本 <lb ed="X" n="0692c02"/><lb ed="R008" n="0358b06"/>月未曾二如是无碍智成就<persName>等正觉</persName>普现一切刹 <lb ed="X" n="0692c03"/><lb ed="R008" n="0358b07"/><persName>佛</persName>体亦无二。则水亦喩刹。若准離世间品，亦喩菩 <lb ed="X" n="0692c04"/><lb ed="R008" n="0358b08"/>萨偈云：譬如净日月皎镜在虚空影现于众水不 <lb ed="X" n="0692c05"/><lb ed="R008" n="0358b09"/>为水所杂菩萨净法轮当知亦如是现世间心水 <lb ed="X" n="0692c06"/><lb ed="R008" n="0358b10"/>不为世所杂。则亦以月喩所说法。上皆空、月不同， <lb ed="X" n="0692c07"/><lb ed="R008" n="0358b11"/>若以相归性，则空亦名<persName>佛</persName>。故一切慧菩萨云：法性 <lb ed="X" n="0692c08"/><lb ed="R008" n="0358b12"/>本空寂无取亦无见性空即是<persName>佛</persName>不可得思量。则 <lb ed="X" n="0692c09"/><lb ed="R008" n="0358b13"/>空色照水，影落晴天，天犹空也。</p><p xml:id="pX05p0692c0913" cb:place="inline">▲不起树王，罗七 <lb ed="X" n="0692c10"/><lb ed="R008" n="0358b14"/>处于法界者，第三、明说经之处，意取七处故。言树 <lb ed="X" n="0692c11"/><lb ed="R008" n="0358b15"/>王者，即菩提树，谓㮿钵罗树。此树高耸，特出众树， <lb ed="X" n="0692c12"/><lb ed="R008" n="0358b16"/>故称为王。言不起者，谓不起菩提树而陞<name role="" type="person">忉利天</name> <lb ed="X" n="0692c13"/><lb ed="R008" n="0358b17"/>等。故下经云：尔时，<persName>世尊</persName>不離一切菩提树下，而上 <lb ed="X" n="0692c14"/><lb ed="R008" n="0358b18"/>陞须弥，向帝释殿。法慧菩萨云：<persName>佛</persName>子汝应观，<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0692c15"/><lb ed="R008" n="0359a01"/>自在力，一切<name role="" type="person">阎浮提</name>，皆言<persName>佛</persName>在中。我等今见<persName>佛</persName>，住 <lb ed="X" n="0692c16"/><lb ed="R008" n="0359a02"/>于须弥顶，十方悉亦然，<persName>如来</persName>自在力。三天皆有不 <lb ed="X" n="0692c17"/><lb ed="R008" n="0359a03"/>起而陞之言，故成四句：一、不起一切菩提树而陞 <lb ed="X" n="0692c18"/><lb ed="R008" n="0359a04"/>一天，如前经文；二、不起一处而陞一切处；三、不起 <lb ed="X" n="0692c19"/><lb ed="R008" n="0359a05"/>一处而陞一处；四、不起一切处而陞一切处。二、四 <lb ed="X" n="0692c20"/><lb ed="R008" n="0359a06"/>两句取其结例之文。谓十方悉亦然，取前一切阎 <lb ed="X" n="0692c21"/><lb ed="R008" n="0359a07"/>浮提对一切忉利亦然，则是第四句；但取一阎浮 <lb ed="X" n="0692c22"/><lb ed="R008" n="0359a08"/>对一切忉利，是第二句。其第三句易故文无，義必 <lb ed="X" n="0692c23"/><lb ed="R008" n="0359a09"/>合有，是则不起法界菩提树，遍陞法界七处。今言 <lb ed="X" n="0692c24"/><lb ed="R008" n="0359a10"/>罗七处于法界者，略有二意：一、令遍法界中皆有 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693a" n="0693a"/> <lb ed="X" n="0693a01"/><lb ed="R008" n="0359a11"/>七处，二、令一一处皆遍法界。且初義者，若约自狭 <lb ed="X" n="0693a02"/><lb ed="R008" n="0359a12"/>之宽说遍，应如下说处中十重之内遍于中八，以 <lb ed="X" n="0693a03"/><lb ed="R008" n="0359a13"/>初一是能遍七处，第十是例馀<persName>佛</persName>故。然下十重是 <lb ed="X" n="0693a04"/><lb ed="R008" n="0359a14"/>约<persName>佛</persName>遍于处。今明处遍于处，自有二義耳。所依之 <lb ed="X" n="0693a05"/><lb ed="R008" n="0359a15"/>处既遍法界，能依之身居然遍也。今直就遍法界 <lb ed="X" n="0693a06"/><lb ed="R008" n="0359a16"/>言，略有五重：一、遍法界同类刹中亦有七处，二、遍 <lb ed="X" n="0693a07"/><lb ed="R008" n="0359a17"/>法界异类刹中亦有七处，三、遍法界微尘刹中亦 <lb ed="X" n="0693a08"/><lb ed="R008" n="0359a18"/>有七处，四、遍法界虚空容尘之处刹亦有七处，五、 <lb ed="X" n="0693a09"/><lb ed="R008" n="0359b01"/>遍法界帝网刹中亦有七处。二、令一一处遍者，如 <lb ed="X" n="0693a10"/><lb ed="R008" n="0359b02"/>菩提场遍法界，则普光中亦有菩提场，忉利中亦 <lb ed="X" n="0693a11"/><lb ed="R008" n="0359b03"/>有菩提场，夜摩、兜率等七处一一皆有菩提场。如 <lb ed="X" n="0693a12"/><lb ed="R008" n="0359b04"/>遍七处，亦遍非七处之处，如化乐四王、色界十八 <lb ed="X" n="0693a13"/><lb ed="R008" n="0359b05"/>等，非说经处。今菩提场亦皆遍满，如菩提场既遍 <lb ed="X" n="0693a14"/><lb ed="R008" n="0359b06"/>法界，其馀六处一一皆遍七处乃至法界。此亦有 <lb ed="X" n="0693a15"/><lb ed="R008" n="0359b07"/>五：一、遍一一同类刹，二、遍异类刹，三、遍法界尘，四、 <lb ed="X" n="0693a16"/><lb ed="R008" n="0359b08"/>遍法界虚空容尘之处，五、遍法界帝网之刹。更细 <lb ed="X" n="0693a17"/><lb ed="R008" n="0359b09"/>而论，非但一一处遍，随一一尘皆遍法界五重之 <lb ed="X" n="0693a18"/><lb ed="R008" n="0359b10"/>处，是则一处中有一切处。上二重释遍，皆遍五类。 <lb ed="X" n="0693a19"/><lb ed="R008" n="0359b11"/>五类之中，前三约事、法界；次一通事、理，理空、事空 <lb ed="X" n="0693a20"/><lb ed="R008" n="0359b12"/>故；後一事、事无碍法界，由事即理，事、理无碍故。以 <lb ed="X" n="0693a21"/><lb ed="R008" n="0359b13"/>理融事，遍于褈褈，皆是<persName>如来</persName>说经之处。</p><p xml:id="pX05p0693a2116" cb:place="inline">▲无违後 <lb ed="X" n="0693a22"/><lb ed="R008" n="0359b14"/>际，畅九会于初成者，四、明说经时即始成正觉时。 <lb ed="X" n="0693a23"/><lb ed="R008" n="0359b15"/>然有两说，各是一师之義，故以无违两字会通。谓 <lb ed="X" n="0693a24"/><lb ed="R008" n="0359b16"/>菩提、留支，则以前五会是初成即说，以经初云始 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693b" n="0693b"/> <lb ed="X" n="0693b01"/><lb ed="R008" n="0359b17"/>成正觉故，三天皆云不起前故。第六会<anchor xml:id="nkr_note_add_0693b0101" n="0693b0101"/><anchor xml:id="beg0693b0101" n="0693b0101"/>已<anchor xml:id="end0693b0101"/>下，是第 <lb ed="X" n="0693b02"/><lb ed="R008" n="0359b18"/>二七日後说，以别行十地经初云<persName>婆伽婆</persName>成道未 <lb ed="X" n="0693b03"/><lb ed="R008" n="0360a01"/>久，第二七日故。例此，则第九一会在後时说，以有 <lb ed="X" n="0693b04"/><lb ed="R008" n="0360a02"/>身子、祇园等故。贤首则以初成顿说九会之文。今 <lb ed="X" n="0693b05"/><lb ed="R008" n="0360a03"/>疏会云：贤首既旨归云常、恒之说，前、後际而无涯， <lb ed="X" n="0693b06"/><lb ed="R008" n="0360a04"/>则在後时无过，故云无违後际。後际即通第九会 <lb ed="X" n="0693b07"/><lb ed="R008" n="0360a05"/>在後时说，故不妨後际而宣畅九会在于初成。上 <lb ed="X" n="0693b08"/><lb ed="R008" n="0360a06"/>来分于三时，约所表故；初成顿说，约圆融故。又分 <lb ed="X" n="0693b09"/><lb ed="R008" n="0360a07"/>三时者，法就機故；能顿说者，约<persName>佛</persName>德能，能顿演故。 <lb ed="X" n="0693b10"/><lb ed="R008" n="0360a08"/>以初、後相即，故无违後际，不妨初成顿彰九会。经 <lb ed="X" n="0693b11"/><lb ed="R008" n="0360a09"/>云：一念即无量劫，无量劫即一念。故晋经？十住品 <lb ed="X" n="0693b12"/><lb ed="R008" n="0360a10"/>云：过去无量劫安置未来今未来无量劫迴置过 <lb ed="X" n="0693b13"/><lb ed="R008" n="0360a11"/>去世非长亦非短解脱人所行。多劫不乖刹那，初 <lb ed="X" n="0693b14"/><lb ed="R008" n="0360a12"/>成岂妨後际？上之二段，廣如教缘中辨。</p><p xml:id="pX05p0693b1416" cb:place="inline">▲尽宏廓 <lb ed="X" n="0693b15"/><lb ed="R008" n="0360a13"/>之幽宗，被难思之海会者，五、明所被众也。然上句 <lb ed="X" n="0693b16"/><lb ed="R008" n="0360a14"/>略明经義，以为能被，義在旨趣之中。今为成所被， <lb ed="X" n="0693b17"/><lb ed="R008" n="0360a15"/>故略擧耳。宏者，大也。廓者，空也。幽者，深也。下句难 <lb ed="X" n="0693b18"/><lb ed="R008" n="0360a16"/>思海会，即是所被。言海会者，以深廣故。谓普贤等 <lb ed="X" n="0693b19"/><lb ed="R008" n="0360a17"/>众，德深齐<persName>佛</persName>，数廣刹尘，故称为海。深超情表，是不 <lb ed="X" n="0693b20"/><lb ed="R008" n="0360a18"/>可思。数廣难量，亦不可思。即深而廣，不可作深思。 <lb ed="X" n="0693b21"/><lb ed="R008" n="0360b01"/>即廣而深，不可为廣思。真应权实，类例多端，又不 <lb ed="X" n="0693b22"/><lb ed="R008" n="0360b02"/>可思。赅彻果海，尤不可思。故初会云：有十<persName>佛</persName>刹微 <lb ed="X" n="0693b23"/><lb ed="R008" n="0360b03"/>尘数菩萨所共围绕，略列四十二众，皆以刹尘无 <lb ed="X" n="0693b24"/><lb ed="R008" n="0360b04"/>量而为其量。况口光所召，一一菩萨各领世界海 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0693c" n="0693c"/> <lb ed="X" n="0693c01"/><lb ed="R008" n="0360b05"/>微尘数菩萨以为眷属，来至此会。毛光重现，周入 <lb ed="X" n="0693c02"/><lb ed="R008" n="0360b06"/>刹尘，依正作用，赅摄三际。诸大菩萨尙不能思，岂 <lb ed="X" n="0693c03"/><lb ed="R008" n="0360b07"/>况凡情测其涯际？故云难思海会。</p><p xml:id="pX05p0693c0314" cb:place="inline">▲圆音落落，该 <lb ed="X" n="0693c04"/><lb ed="R008" n="0360b08"/>十刹而顿周者，六、明说经本也。本即圆音也。落落 <lb ed="X" n="0693c05"/><lb ed="R008" n="0360b09"/>者，疏远之声也。十刹者，谓树形等异类之刹。经列 <lb ed="X" n="0693c06"/><lb ed="R008" n="0360b10"/>二十，结有十<persName>佛</persName>刹尘，擧十以彰无尽，故云十刹。圆 <lb ed="X" n="0693c07"/><lb ed="R008" n="0360b11"/>音之義，下当廣说。略而言之，一音之中，具一切音， <lb ed="X" n="0693c08"/><lb ed="R008" n="0360b12"/>名曰圆音。一切音声，即是一音，亦名一音。一多无 <lb ed="X" n="0693c09"/><lb ed="R008" n="0360b13"/>碍，总曰圆音。经云：<persName>佛</persName>演一妙音，周闻十方刹，众音 <lb ed="X" n="0693c10"/><lb ed="R008" n="0360b14"/>悉具足，法雨皆充遍。一切言词海，一切随类音，一 <lb ed="X" n="0693c11"/><lb ed="R008" n="0360b15"/>切<persName>佛</persName>刹中，转于净法轮。皆圆音義也。十刹齐闻，无 <lb ed="X" n="0693c12"/><lb ed="R008" n="0360b16"/>有前後，故名为顿。法界十刹，无所不闻，故名曰周。</p> <lb ed="X" n="0693c13"/><lb ed="R008" n="0360b17"/><p xml:id="pX05p0693c1301">▲主伴褈褈，极十方而齐唱者，七、别叙说仪也。谓 <lb ed="X" n="0693c14"/><lb ed="R008" n="0360b18"/>是通方之说，擧一为主，十方为伴。诸<persName>佛</persName>菩萨皆有 <lb ed="X" n="0693c15"/><lb ed="R008" n="0361a01"/>主伴，递互相望，尽于十方。随一为主，十方为伴，邻 <lb ed="X" n="0693c16"/><lb ed="R008" n="0361a02"/>次相押，故曰褈褈。然相犹难明，褈复略示。言诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0693c17"/><lb ed="R008" n="0361a03"/>菩萨皆有主伴者，略有三句：一、果主果伴，谓遮那 <lb ed="X" n="0693c18"/><lb ed="R008" n="0361a04"/>为主，十方<persName>佛</persName>为伴；十方<persName>佛</persName>为主，遮那为伴。二、因主 <lb ed="X" n="0693c19"/><lb ed="R008" n="0361a05"/>因伴，谓如法慧菩萨为主，十方法慧为伴；十方菩 <lb ed="X" n="0693c20"/><lb ed="R008" n="0361a06"/>萨为主，此方菩萨为伴等。三、果主因伴，谓<persName>如来</persName>为 <lb ed="X" n="0693c21"/><lb ed="R008" n="0361a07"/>主，普贤等为伴。此一亦名辅翼，亦得称伴。彼<persName>佛</persName>为 <lb ed="X" n="0693c22"/><lb ed="R008" n="0361a08"/>主，此方菩萨为伴。如法慧说法，十方<persName>佛</persName>证，但名证 <lb ed="X" n="0693c23"/><lb ed="R008" n="0361a09"/>法诸<persName>佛</persName>，不名因主果伴。设尔为伴，自望本<persName>佛</persName>而为 <lb ed="X" n="0693c24"/><lb ed="R008" n="0361a10"/>主也。言邻次相狎，故曰褈褈者，略有二義：一、此彼 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694a" n="0694a"/> <lb ed="X" n="0694a01"/><lb ed="R008" n="0361a11"/>互望，如遮那为主，十方诸<persName>佛</persName>为伴；此界之东阿閦 <lb ed="X" n="0694a02"/><lb ed="R008" n="0361a12"/><persName>如来</persName>为主，此遮那与十方诸<persName>佛</persName>为伴；次东第二<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694a03"/><lb ed="R008" n="0361a13"/>为主，遮那与东第一<persName>佛</persName>及十方<persName>佛</persName>为伴。则随一<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694a04"/><lb ed="R008" n="0361a14"/>有法界诸<persName>佛</persName>重数，如十人为主伴，递互相望，便为 <lb ed="X" n="0694a05"/><lb ed="R008" n="0361a15"/>十重。主伴如<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>既尔，<persName>佛</persName>主、菩萨伴亦然，因主、因 <lb ed="X" n="0694a06"/><lb ed="R008" n="0361a16"/>伴亦然。故此一義，自有三義矣。二者、如遮那，一<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694a07"/><lb ed="R008" n="0361a17"/>为主，十方菩萨为伴。主<persName>佛</persName>既遍，伴亦随遍。谓遮那 <lb ed="X" n="0694a08"/><lb ed="R008" n="0361a18"/>处普光堂，东方十<persName>佛</persName>刹尘数界外，有金色世界文 <lb ed="X" n="0694a09"/><lb ed="R008" n="0361b01"/>殊而来为伴，十方菩萨皆去十刹而来。若此主<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0694a10"/><lb ed="R008" n="0361b02"/>向东一界，座莲花座，金色文殊来亦不相近，还去 <lb ed="X" n="0694a11"/><lb ed="R008" n="0361b03"/>十<persName>佛</persName>刹尘数界外。如长空明月，列宿围绕，万器百 <lb ed="X" n="0694a12"/><lb ed="R008" n="0361b04"/>川，星月炳现。月如主<persName>佛</persName>，列宿如伴，一一水中远近 <lb ed="X" n="0694a13"/><lb ed="R008" n="0361b05"/>皆现也。義当金色近东一界，其西莲花色世界财 <lb ed="X" n="0694a14"/><lb ed="R008" n="0361b06"/>首菩萨亦移近东一界，如是馀八方皆移近东一 <lb ed="X" n="0694a15"/><lb ed="R008" n="0361b07"/>界。如是主<persName>佛</persName>至东一<persName>佛</persName>刹尘数界外，座莲花藏师 <lb ed="X" n="0694a16"/><lb ed="R008" n="0361b08"/>子之座，正当本金色界处。由主<persName>佛</persName>至彼，其金色界 <lb ed="X" n="0694a17"/><lb ed="R008" n="0361b09"/>亦近东十<persName>佛</persName>刹尘数界外，其西方莲花色世界则 <lb ed="X" n="0694a18"/><lb ed="R008" n="0361b10"/>正当娑婆之处。如是主<persName>佛</persName>极于东方，金色等伴刹 <lb ed="X" n="0694a19"/><lb ed="R008" n="0361b11"/>亦极东方，终不见<name role="" type="person">文殊师利</name>从西向东来近主<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0694a20"/><lb ed="R008" n="0361b12"/>亦不见文殊从<persName>佛</persName>前过向西近<persName>佛</persName>。如是主<persName>佛</persName>极于 <lb ed="X" n="0694a21"/><lb ed="R008" n="0361b13"/>西方，亦不见西方菩萨从东向西来近主<persName>佛</persName>，亦不 <lb ed="X" n="0694a22"/><lb ed="R008" n="0361b14"/>见西方菩萨从<persName>佛</persName>前过向东近<persName>佛</persName>。十方亦尔。如人 <lb ed="X" n="0694a23"/><lb ed="R008" n="0361b15"/>以十钱佈地，钱心为主，钱缘为伴。若第一钱当中， <lb ed="X" n="0694a24"/><lb ed="R008" n="0361b16"/>则以第二钱押第一钱上近东一缘之地，则开元、 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694b" n="0694b"/> <lb ed="X" n="0694b01"/><lb ed="R008" n="0361b17"/>通宝等皆亦近东一缘之地。如是钱钱褈褈相押， <lb ed="X" n="0694b02"/><lb ed="R008" n="0361b18"/>皆渐近东。如近东既尔，更十钱近西亦然。说一十 <lb ed="X" n="0694b03"/><lb ed="R008" n="0362a01"/>信，则<anchor xml:id="nkr_note_add_0694b0301" n="0694b0301"/><anchor xml:id="beg0694b0301" n="0694b0301"/>已<anchor xml:id="end0694b0301"/>褈褈周于十方。如是第三会说十住时，亦 <lb ed="X" n="0694b04"/><lb ed="R008" n="0362a02"/>如说信褈褈遍于十方，行、向、地等皆然，则九会为 <lb ed="X" n="0694b05"/><lb ed="R008" n="0362a03"/>九褈褈。如第一会褈褈遍法界，第二会褈褈还在 <lb ed="X" n="0694b06"/><lb ed="R008" n="0362a04"/>第一会褈褈之上，则九会自为九个褈褈。若四十 <lb ed="X" n="0694b07"/><lb ed="R008" n="0362a05"/>八会，为四十八褈褈；若无尽会，有无尽褈褈。此一 <lb ed="X" n="0694b08"/><lb ed="R008" n="0362a06"/><persName>佛</persName>为主，馀菩萨为伴，褈褈如是；十方<persName>佛</persName>为主，菩萨 <lb ed="X" n="0694b09"/><lb ed="R008" n="0362a07"/>为伴，褈褈亦然。如是诸<persName>佛</persName>褈褈复互相遍，故云主、 <lb ed="X" n="0694b10"/><lb ed="R008" n="0362a08"/>伴褈褈，极十方而齐唱。馀義至下教缘中辨。然上 <lb ed="X" n="0694b11"/><lb ed="R008" n="0362a09"/>七对有其六身所依：海印三昧即是智身，湛智海 <lb ed="X" n="0694b12"/><lb ed="R008" n="0362a10"/>故；二、说法之身为化身，如水分千月故；三、说经处 <lb ed="X" n="0694b13"/><lb ed="R008" n="0362a11"/>是意生身，随意遍于法界处故；四、说经时即力持 <lb ed="X" n="0694b14"/><lb ed="R008" n="0362a12"/>身，持令永久故；五、被海会即威势身，菩萨众中威 <lb ed="X" n="0694b15"/><lb ed="R008" n="0362a13"/>光赫奕故；六、圆音，七、主、伴，皆相好莊严身。圆音即 <lb ed="X" n="0694b16"/><lb ed="R008" n="0362a14"/>一相，主、伴即座，莲花藏狮子之座具相好故。此段 <lb ed="X" n="0694b17"/><lb ed="R008" n="0362a15"/>有六，教主难思。<anchor xml:id="nkr_note_add_0694b1701" n="0694b1701"/><anchor xml:id="beg0694b1701" n="0694b1701"/>已<anchor xml:id="end0694b1701"/>有四身，则十身具矣。意云：十身 <lb ed="X" n="0694b18"/><lb ed="R008" n="0362a16"/>初满，即说此经故。然疏本意正示说仪等异，含具 <lb ed="X" n="0694b19"/><lb ed="R008" n="0362a17"/>十身，故有三两身名，不全昭著。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0694b20"/><lb ed="R008" n="0362a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0694b2001">▲虽空空绝迹，而義天之星象灿然；湛湛亡言，而教 <lb ed="X" n="0694b21"/><lb ed="R008" n="0362b01"/>海之波澜浩瀚。若乃千门潜注，与众典为洪源；万德 <lb ed="X" n="0694b22"/><lb ed="R008" n="0362b02"/>交归，摄群经为眷属。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0694b23"/><lb ed="R008" n="0362b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0694b2301">第五、虽空空绝迹下，言该本末也。文有两褈本末： <lb ed="X" n="0694b24"/><lb ed="R008" n="0362b04"/>一、事理相望，二、诸教相望。今初也。亦是遮于伏难。 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0694c" n="0694c"/> <lb ed="X" n="0694c01"/><lb ed="R008" n="0362b05"/>恐有难言：夫大象无形，大音无声，希微绝眹难思 <lb ed="X" n="0694c02"/><lb ed="R008" n="0362b06"/>之境，岂有形言者哉？则心绝动摇，言亡戏论，自入 <lb ed="X" n="0694c03"/><lb ed="R008" n="0362b07"/>真趣，何用廣陈言相，翻欲扰人？故今释云：非言何 <lb ed="X" n="0694c04"/><lb ed="R008" n="0362b08"/>以知乎无言？非相何能显乎无相？十忍品云：了法 <lb ed="X" n="0694c05"/><lb ed="R008" n="0362b09"/>不在言，善入无言际，而能示言说，如响遍世间。斯 <lb ed="X" n="0694c06"/><lb ed="R008" n="0362b10"/>即以言显无言也。又云：<persName>佛</persName>以法为身，淸净如虚空， <lb ed="X" n="0694c07"/><lb ed="R008" n="0362b11"/>所现众色形，令入此法中。斯即以相显无相也。又 <lb ed="X" n="0694c08"/><lb ed="R008" n="0362b12"/>云：色身非是<persName>佛</persName>，音声亦复然，亦不離色声，见<persName>佛</persName>神 <lb ed="X" n="0694c09"/><lb ed="R008" n="0362b13"/>通力。具上三也。法花亦云：诸法寂灭相，不可以言 <lb ed="X" n="0694c10"/><lb ed="R008" n="0362b14"/>宣，以方便力故，为五比丘说。斯则以言显无言也。 <lb ed="X" n="0694c11"/><lb ed="R008" n="0362b15"/>金刚经云：若见诸相非相，则见<persName>如来</persName>。亦以相显无 <lb ed="X" n="0694c12"/><lb ed="R008" n="0362b16"/>相也。净名云：夫说法者，无说无示。又云：夫说法者， <lb ed="X" n="0694c13"/><lb ed="R008" n="0362b17"/>当如法说。又云：无離文字说解脱也。又云：虽知诸 <lb ed="X" n="0694c14"/><lb ed="R008" n="0362b18"/>法不生不灭，而以相好莊严其身；虽知诸<persName>佛</persName>国及 <lb ed="X" n="0694c15"/><lb ed="R008" n="0363a01"/>与众生空，而常修净土教化于群生等。皆言与无 <lb ed="X" n="0694c16"/><lb ed="R008" n="0363a02"/>言，相与无相，不相離也。十住品云：欲以寂静一妙 <lb ed="X" n="0694c17"/><lb ed="R008" n="0363a03"/>音普应十方随类演如是皆令净明了菩萨以此 <lb ed="X" n="0694c18"/><lb ed="R008" n="0363a04"/>初发心一切众生语言法一言演说无不尽悉欲 <lb ed="X" n="0694c19"/><lb ed="R008" n="0363a05"/>了知其自性菩萨以此初发心世间言音靡不作 <lb ed="X" n="0694c20"/><lb ed="R008" n="0363a06"/>悉令其解证寂灭欲得如是妙舌根菩萨以此初 <lb ed="X" n="0694c21"/><lb ed="R008" n="0363a07"/>发心。皆即言无言，其文非一。今疏文中但略明无 <lb ed="X" n="0694c22"/><lb ed="R008" n="0363a08"/>碍之義，文有二对：初对无相不碍相，後对无言不 <lb ed="X" n="0694c23"/><lb ed="R008" n="0363a09"/>碍言。今初对也。虽空空绝迹者，法性本空，空无诸 <lb ed="X" n="0694c24"/><lb ed="R008" n="0363a10"/>相。缘生之法，无性故空，复有何相？借空遣有，有去 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695a" n="0695a"/> <lb ed="X" n="0695a01"/><lb ed="R008" n="0363a11"/>空亡，故曰空空。净名云：唯有空病，空病亦空。中论 <lb ed="X" n="0695a02"/><lb ed="R008" n="0363a12"/>云：诸<persName>佛</persName>说空法为離于有见若复见有空诸<persName>佛</persName>所 <lb ed="X" n="0695a03"/><lb ed="R008" n="0363a13"/>不化。故知非有非无。非有即空，非无即空空也。经 <lb ed="X" n="0695a04"/><lb ed="R008" n="0363a14"/>云：无中无有二无二亦复无三界一切空是则诸 <lb ed="X" n="0695a05"/><lb ed="R008" n="0363a15"/><persName>佛</persName>见。此即空也。次云：凡夫无觉解<persName>佛</persName>令住正法诸 <lb ed="X" n="0695a06"/><lb ed="R008" n="0363a16"/>法无所住悟此见自身。则空亦无所住矣。又上无 <lb ed="X" n="0695a07"/><lb ed="R008" n="0363a17"/>中无有二，空也；无二亦复无，空空也；三界一切空， <lb ed="X" n="0695a08"/><lb ed="R008" n="0363a18"/>成真空也。又迴向品云诸法无二无不二故等，皆 <lb ed="X" n="0695a09"/><lb ed="R008" n="0363b01"/>空空也。言绝迹者，空有斯绝，心行处灭；绝灭绝灭， <lb ed="X" n="0695a10"/><lb ed="R008" n="0363b02"/>故迹不可寻。谓若有有可有，则有无可无；今无有 <lb ed="X" n="0695a11"/><lb ed="R008" n="0363b03"/>可有，亦无无可无。以无遣有，无即是迹；以空空遣 <lb ed="X" n="0695a12"/><lb ed="R008" n="0363b04"/>空，空空亦迹。以有遣故，遣之又遣之，以至于无遣。 <lb ed="X" n="0695a13"/><lb ed="R008" n="0363b05"/>若以无遣遣遣，无遣亦迹。有所得故，如鸟履沙。若 <lb ed="X" n="0695a14"/><lb ed="R008" n="0363b06"/>无所得，当句即绝。故出现品云：了知诸法性寂灭， <lb ed="X" n="0695a15"/><lb ed="R008" n="0363b07"/>如鸟飞空无有迹。故云空空绝迹。以空空不碍于 <lb ed="X" n="0695a16"/><lb ed="R008" n="0363b08"/>相，故致虽言虽字，生下義天之星象灿然也。谓依 <lb ed="X" n="0695a17"/><lb ed="R008" n="0363b09"/>于晴空，不碍星象。灿烂晴空，即是義天。依第一義 <lb ed="X" n="0695a18"/><lb ed="R008" n="0363b10"/>天，不碍法门星象。又以不碍星象，方知是空。不碍 <lb ed="X" n="0695a19"/><lb ed="R008" n="0363b11"/>法门，为真第一義空矣。上即以空为本，法门为末。 <lb ed="X" n="0695a20"/><lb ed="R008" n="0363b12"/>言湛湛亡言，而教海之波澜浩瀚者，二、约无言不 <lb ed="X" n="0695a21"/><lb ed="R008" n="0363b13"/>碍言也。则以无言为本，言即为末。湛湛者，海澄之 <lb ed="X" n="0695a22"/><lb ed="R008" n="0363b14"/>相。意明动依于静，无言不碍于言。下经云：虽复不 <lb ed="X" n="0695a23"/><lb ed="R008" n="0363b15"/>依言语道，亦复不著无言说。若碍于言，则身子被 <lb ed="X" n="0695a24"/><lb ed="R008" n="0363b16"/>诃。不碍于言，则文殊所赞。况文字性離，即言亡言。 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695b" n="0695b"/> <lb ed="X" n="0695b01"/><lb ed="R008" n="0363b17"/>故虽无言，而教海之中，波澜浩瀚。大波曰澜。是以 <lb ed="X" n="0695b02"/><lb ed="R008" n="0363b18"/><persName>佛</persName>证離言，流八音于听表。法本非说，演大藏于龙 <lb ed="X" n="0695b03"/><lb ed="R008" n="0364a01"/>宫。故知至趣非远，心行得之则甚深。言象非近，虚 <lb ed="X" n="0695b04"/><lb ed="R008" n="0364a02"/>怀体之而目击。言绝之理而非绝，繁兴之籍而非 <lb ed="X" n="0695b05"/><lb ed="R008" n="0364a03"/>兴。故即言亡言也。融常心言，无所遣矣。</p><p xml:id="pX05p0695b0516" cb:place="inline">▲若乃千 <lb ed="X" n="0695b06"/><lb ed="R008" n="0364a04"/>门下，第二、诸教相对而论本末，即以花严为根本 <lb ed="X" n="0695b07"/><lb ed="R008" n="0364a05"/>法轮。文有二对：上对为开渐本，谓千门异義潜注 <lb ed="X" n="0695b08"/><lb ed="R008" n="0364a06"/>众经，如海潜流，四天下地有穿凿者无不得水，则 <lb ed="X" n="0695b09"/><lb ed="R008" n="0364a07"/>皆海水。故海为众水之源，花严为诸教之本源矣。下 <lb ed="X" n="0695b10"/><lb ed="R008" n="0364a08"/>对为摄末本，则万德交归，若百川归海，海能普收 <lb ed="X" n="0695b11"/><lb ed="R008" n="0364a09"/>即为其本。故古人云：九流于是乎交归，众圣于是 <lb ed="X" n="0695b12"/><lb ed="R008" n="0364a10"/>乎冥会。彼约会归涅槃，此约会皈法界。故论云：无 <lb ed="X" n="0695b13"/><lb ed="R008" n="0364a11"/>不从此法界流，无不还归此法界故。故法花云：于 <lb ed="X" n="0695b14"/><lb ed="R008" n="0364a12"/>一<persName>佛</persName>乘分别说三。一乘即三乘之本，一<persName>佛</persName>乘者即 <lb ed="X" n="0695b15"/><lb ed="R008" n="0364a13"/>花严也。会三皈一即摄末归本。故第五经云：始见 <lb ed="X" n="0695b16"/><lb ed="R008" n="0364a14"/>我身，闻我所说，即皆信受，入<persName>如来</persName>慧。即指花严为 <lb ed="X" n="0695b17"/><lb ed="R008" n="0364a15"/>根本也。除先修习学小乘者，即所流也。我今亦令 <lb ed="X" n="0695b18"/><lb ed="R008" n="0364a16"/>得闻是经，入于<persName>佛</persName>慧。即摄末归本也。是经即是法 <lb ed="X" n="0695b19"/><lb ed="R008" n="0364a17"/>华，法花摄于馀经，归花严矣。是则法花指花严为 <lb ed="X" n="0695b20"/><lb ed="R008" n="0364a18"/>根本，其義分明。馀如下说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0695b21"/><lb ed="R008" n="0364b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0695b2101">▲其为旨也，冥真体于万化之域，显德相于重玄之 <lb ed="X" n="0695b22"/><lb ed="R008" n="0364b02"/>门，用繁兴以恒如，智周鉴而常静。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0695b23"/><lb ed="R008" n="0364b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0695b2301">第六其为旨也，旨趣玄微，此句标擧；後冥真体下， <lb ed="X" n="0695b24"/><lb ed="R008" n="0364b04"/>正显。于中二：先明事理无碍，後显事事无碍。虽此 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0695c" n="0695c"/> <lb ed="X" n="0695c01"/><lb ed="R008" n="0364b05"/>经中廣说于事及与于理，而皆无碍，故以无障碍 <lb ed="X" n="0695c02"/><lb ed="R008" n="0364b06"/>法界而为旨趣。总此一门，即義分齐中意。就初事 <lb ed="X" n="0695c03"/><lb ed="R008" n="0364b07"/>理无碍中亦二：先示三大，後融真妄。前中问：初往 <lb ed="X" n="0695c04"/><lb ed="R008" n="0364b08"/>复无际等<anchor xml:id="nkr_note_add_0695c0401" n="0695c0401"/><anchor xml:id="beg0695c0401" n="0695c0401"/>已<anchor xml:id="end0695c0401"/>明三大，今何褈说？答：略有三義不同： <lb ed="X" n="0695c05"/><lb ed="R008" n="0364b09"/>一、前直就法界宗上约義以明三大，今约能诠经 <lb ed="X" n="0695c06"/><lb ed="R008" n="0364b10"/>中具说三大，故不同也。二、前辨三大之相，今明三 <lb ed="X" n="0695c07"/><lb ed="R008" n="0364b11"/>大所在，谓体大在何、在万化等。三、前明三大融拂 <lb ed="X" n="0695c08"/><lb ed="R008" n="0364b12"/>为成<anchor xml:id="nkr_note_add_0695c0801" n="0695c0801"/><anchor xml:id="beg0695c0801" n="0695c0801"/>己<anchor xml:id="end0695c0801"/>宗，此明三大互即为遮异释，辨不相捨離 <lb ed="X" n="0695c09"/><lb ed="R008" n="0364b13"/>为无碍義。如昔人云：其为体也，则不生不灭，无去 <lb ed="X" n="0695c10"/><lb ed="R008" n="0364b14"/>无来，以不灭为无生，以不生为无灭等。其为相也， <lb ed="X" n="0695c11"/><lb ed="R008" n="0364b15"/>则同异类之殊体，则微细容持；同异类之别躯，则 <lb ed="X" n="0695c12"/><lb ed="R008" n="0364b16"/>辗转重现。微细之理难见，况之以芥甁；重现之理 <lb ed="X" n="0695c13"/><lb ed="R008" n="0364b17"/>易疑，喩之以帝网等。其为用也，则不分而遍，不去 <lb ed="X" n="0695c14"/><lb ed="R008" n="0364b18"/>而臻，一多大小而互为，延促静乱而无碍等。斯即 <lb ed="X" n="0695c15"/><lb ed="R008" n="0365a01"/>别显三大之相。今但明其不離即是，故玄名事理 <lb ed="X" n="0695c16"/><lb ed="R008" n="0365a02"/>无碍。初句明体，体在万化之中，非事外也。故云冥 <lb ed="X" n="0695c17"/><lb ed="R008" n="0365a03"/>真体于万化之域。冥谓冥契，亦是冥寂。万化乃事 <lb ed="X" n="0695c18"/><lb ed="R008" n="0365a04"/>法之总名。欲识真体所在，只在万化之中。故晓公 <lb ed="X" n="0695c19"/><lb ed="R008" n="0365a05"/>起信疏序云：原夫大乘之为体也，萧焉空寂，湛尔 <lb ed="X" n="0695c20"/><lb ed="R008" n="0365a06"/>冲玄。玄之又玄，岂出万象之表？寂之又寂，犹在百 <lb ed="X" n="0695c21"/><lb ed="R008" n="0365a07"/>家之谈。非象表也。五、目不能睹其容。在言裡也。四、 <lb ed="X" n="0695c22"/><lb ed="R008" n="0365a08"/>辩莫能谈其状。释曰：此明真体与一切法非一非 <lb ed="X" n="0695c23"/><lb ed="R008" n="0365a09"/>异。今疏但辨无碍，无碍则与诸法非一非异矣。肇 <lb ed="X" n="0695c24"/><lb ed="R008" n="0365a10"/>公云：道远乎哉？触事而真。亦体即万化矣。言显德 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696a" n="0696a"/> <lb ed="X" n="0696a01"/><lb ed="R008" n="0365a11"/>相于重玄之门者，明相相不碍体也。重玄即是理 <lb ed="X" n="0696a02"/><lb ed="R008" n="0365a12"/>体，明德相只在体上。若離体有相，相非玄微勝德 <lb ed="X" n="0696a03"/><lb ed="R008" n="0365a13"/>之相，名为德相。言重玄者，亦即空空，语借老子。老 <lb ed="X" n="0696a04"/><lb ed="R008" n="0365a14"/>子云：玄之又玄，众妙之门。彼以有名无名，同谓之 <lb ed="X" n="0696a05"/><lb ed="R008" n="0365a15"/>玄。河上公云：玄者，天也。天中复有天。莊子云：天即 <lb ed="X" n="0696a06"/><lb ed="R008" n="0365a16"/>自然。则自然亦自然也。御註云：玄，深妙也。犹恐执 <lb ed="X" n="0696a07"/><lb ed="R008" n="0365a17"/>玄为滞，不至兼忘，故寄又玄以遣玄耳。明无欲于 <lb ed="X" n="0696a08"/><lb ed="R008" n="0365a18"/>无欲，依此而生万物，故云众妙之门。今以空空之 <lb ed="X" n="0696a09"/><lb ed="R008" n="0365b01"/>中，无德不备耳。言用繁兴以恒如者，明用用不離 <lb ed="X" n="0696a10"/><lb ed="R008" n="0365b02"/>于体相，故繁多兴起，而常即如。上体相用三，不相 <lb ed="X" n="0696a11"/><lb ed="R008" n="0365b03"/>捨離，皆是所证所观。言智周鉴而常静者，即能证 <lb ed="X" n="0696a12"/><lb ed="R008" n="0365b04"/>能观。若当句明，即止观无碍。周鉴，观也。事理遍观， <lb ed="X" n="0696a13"/><lb ed="R008" n="0365b05"/>常静，止也。惑相皆寂，亦权实无碍。周鉴，权也。常静， <lb ed="X" n="0696a14"/><lb ed="R008" n="0365b06"/>实也。若对上三句，即为境智无碍。由所观境，既体 <lb ed="X" n="0696a15"/><lb ed="R008" n="0365b07"/>用无碍，故能观智，亦寂照双流。若别对三大，则各 <lb ed="X" n="0696a16"/><lb ed="R008" n="0365b08"/>具体用，皆生止观如体。上明真体，体也，止也。万化 <lb ed="X" n="0696a17"/><lb ed="R008" n="0365b09"/>之域，用也，观也。显德相，观也。重玄门，止也。用繁兴， <lb ed="X" n="0696a18"/><lb ed="R008" n="0365b10"/>观也。以恒如，止也。若作三观释者，以智鉴体，空观 <lb ed="X" n="0696a19"/><lb ed="R008" n="0365b11"/>也。鉴用，假观也。鉴相，中观也。三谛齐观，故云周鉴。 <lb ed="X" n="0696a20"/><lb ed="R008" n="0365b12"/>对此三观常静之止，亦有其三：一、体真故静，即于 <lb ed="X" n="0696a21"/><lb ed="R008" n="0365b13"/>空观成体真止。二、随缘无取故静，即于假观有方 <lb ed="X" n="0696a22"/><lb ed="R008" n="0365b14"/>便随缘止。三、離二边分别故静，即于中道观有離 <lb ed="X" n="0696a23"/><lb ed="R008" n="0365b15"/>二边分别止。三止三观，融为一心，契同三谛无碍 <lb ed="X" n="0696a24"/><lb ed="R008" n="0365b16"/>之理，则心境融即，而常历然。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696b" n="0696b"/> <lb ed="X" n="0696b01"/><lb ed="R008" n="0365b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0696b0101">▲真妄交彻，即凡心而见<persName>佛</persName>心；事理双修，依本智而 <lb ed="X" n="0696b02"/><lb ed="R008" n="0365b18"/>求<persName>佛</persName>智。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0696b0204" cb:place="inline">真妄交彻下，融真妄也。文有二对：初对正 <lb ed="X" n="0696b03"/><lb ed="R008" n="0366a01"/>明双融，後对不碍两存。今初真谓理也、<persName>佛</persName>也，妄谓 <lb ed="X" n="0696b04"/><lb ed="R008" n="0366a02"/>惑也、生也，亦生死涅槃。言交彻者，谓真该妄末、妄 <lb ed="X" n="0696b05"/><lb ed="R008" n="0366a03"/>彻真源，故云交彻。如波与湿此二交彻，谓无有不 <lb ed="X" n="0696b06"/><lb ed="R008" n="0366a04"/>湿之波、无有不波之湿。若依交彻，亦合言即圣心 <lb ed="X" n="0696b07"/><lb ed="R008" n="0366a05"/>而见凡心，如湿中见波，故<persName>如来</persName>不断性恶，又<persName>佛</persName>心 <lb ed="X" n="0696b08"/><lb ed="R008" n="0366a06"/>中有众生等。若依此義，合云真妄交彻、凡圣互收。 <lb ed="X" n="0696b09"/><lb ed="R008" n="0366a07"/>今云尔者，若约理融，实即真妄互有。今约有不壞 <lb ed="X" n="0696b10"/><lb ed="R008" n="0366a08"/>相，但明凡即同圣，以即真故而圣不同凡，无烦恼 <lb ed="X" n="0696b11"/><lb ed="R008" n="0366a09"/>故。如波即湿，而湿未必即波，有静水故。故静水说 <lb ed="X" n="0696b12"/><lb ed="R008" n="0366a10"/>波，有动之性、无动之事；波中说湿，动湿俱有。又凡 <lb ed="X" n="0696b13"/><lb ed="R008" n="0366a11"/>即见<persName>佛</persName>，于凡有益，<persName>佛</persName>即是凡，令人妄解，是故但云 <lb ed="X" n="0696b14"/><lb ed="R008" n="0366a12"/>即凡心而见<persName>佛</persName>心耳。然其真妄所以交彻者，不離 <lb ed="X" n="0696b15"/><lb ed="R008" n="0366a13"/>一心故。妄揽真成，无别妄故；真随妄显，无别真故； <lb ed="X" n="0696b16"/><lb ed="R008" n="0366a14"/>真妄名异，无二体故；真外有妄，理不遍故；妄外有 <lb ed="X" n="0696b17"/><lb ed="R008" n="0366a15"/>真，事无依故。然或说妄空真有，或说妄有真空，俱 <lb ed="X" n="0696b18"/><lb ed="R008" n="0366a16"/>空俱有、双非两是，虽有多端幷皆交彻。此義云何？ <lb ed="X" n="0696b19"/><lb ed="R008" n="0366a17"/>且说真妄自有二義：一约三性，圆成是真、遍计为 <lb ed="X" n="0696b20"/><lb ed="R008" n="0366a18"/>妄，依起他性通真通妄，净分同真、染分为妄。二者 <lb ed="X" n="0696b21"/><lb ed="R008" n="0366b01"/>约二谛说，真谛为真、俗谛为妄。二谛多门，下当廣 <lb ed="X" n="0696b22"/><lb ed="R008" n="0366b02"/>说。今且约事理二门，理为真谛为真？事为俗谛为 <lb ed="X" n="0696b23"/><lb ed="R008" n="0366b03"/>妄？设净分之事，妄未尽故。如唯识论，约遍计为妄， <lb ed="X" n="0696b24"/><lb ed="R008" n="0366b04"/>则妄空真有；若染分为妄，则真妄俱有。若涅槃说 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0696c" n="0696c"/> <lb ed="X" n="0696c01"/><lb ed="R008" n="0366b05"/>空者，所谓生死；不空者，所谓大涅槃。则依他染分 <lb ed="X" n="0696c02"/><lb ed="R008" n="0366b06"/>为空，净分圆成皆有。若依三论，以世谛故有，真谛 <lb ed="X" n="0696c03"/><lb ed="R008" n="0366b07"/>故空。若以妄为俗谛，以真为真谛，则妄有真空。若 <lb ed="X" n="0696c04"/><lb ed="R008" n="0366b08"/>随俗说二谛，则真妄俱空。若约真妄通二谛，则真 <lb ed="X" n="0696c05"/><lb ed="R008" n="0366b09"/>妄俱通空有。若约触物皆中，则真妄俱非空有。言 <lb ed="X" n="0696c06"/><lb ed="R008" n="0366b10"/>幷皆交彻者，约宗以明，唯识等宗不得交彻。今就 <lb ed="X" n="0696c07"/><lb ed="R008" n="0366b11"/>花严，则前诸義皆得交彻，以具前即一心等義故。 <lb ed="X" n="0696c08"/><lb ed="R008" n="0366b12"/>如约遍计为妄者，情有即是理无，妄彻真也；理无 <lb ed="X" n="0696c09"/><lb ed="R008" n="0366b13"/>即是情有，真彻妄也。若染分依他为妄者，缘生无 <lb ed="X" n="0696c10"/><lb ed="R008" n="0366b14"/>性，妄彻真也；无性缘生，真彻妄也。若约生死涅槃 <lb ed="X" n="0696c11"/><lb ed="R008" n="0366b15"/>说，生死即涅槃，妄彻真也；涅槃即生死，真彻妄也。 <lb ed="X" n="0696c12"/><lb ed="R008" n="0366b16"/>故中论云：生死之实际，即是涅槃际；涅槃之实际， <lb ed="X" n="0696c13"/><lb ed="R008" n="0366b17"/>即是生死际。如是二际者，无毫厘差别。即交彻也。 <lb ed="X" n="0696c14"/><lb ed="R008" n="0366b18"/>此经云：有诤说生死，无诤说涅槃；生死及涅槃，二 <lb ed="X" n="0696c15"/><lb ed="R008" n="0367a01"/>俱不可得。亦俱空俱有，交彻義也。若依三论，以妄 <lb ed="X" n="0696c16"/><lb ed="R008" n="0367a02"/>为俗谛，以真为真谛。言交彻者，即俗而真，即真而 <lb ed="X" n="0696c17"/><lb ed="R008" n="0367a03"/>俗故。故影公云：然统其要归，则会通二谛。以真谛 <lb ed="X" n="0696c18"/><lb ed="R008" n="0367a04"/>故无有，俗谛故无无。真故无有，则虽无而有；俗故 <lb ed="X" n="0696c19"/><lb ed="R008" n="0367a05"/>无无，则虽有而无。虽有而无，则不累于有；虽无而 <lb ed="X" n="0696c20"/><lb ed="R008" n="0367a06"/>有，则不滞于无。乃至云：寂此诸边，故名曰中。即真 <lb ed="X" n="0696c21"/><lb ed="R008" n="0367a07"/>妄交彻義也。真故无有，则虽无而有，则真彻妄也。 <lb ed="X" n="0696c22"/><lb ed="R008" n="0367a08"/>俗故无无，则虽有而无，则妄彻真也。馀可思准。若 <lb ed="X" n="0696c23"/><lb ed="R008" n="0367a09"/>约随俗说真妄者，真妄本虚，居然交彻。真妄皆真， <lb ed="X" n="0696c24"/><lb ed="R008" n="0367a10"/>则本末一味，居然交彻。若触物皆中，居然交彻。问： <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697a" n="0697a"/> <lb ed="X" n="0697a01"/><lb ed="R008" n="0367a11"/>真妄二法，其犹水火，何得交彻？答：此有多義：一、真 <lb ed="X" n="0697a02"/><lb ed="R008" n="0367a12"/>妄二法，同一心故。以一贯之，故得交彻。故起信论 <lb ed="X" n="0697a03"/><lb ed="R008" n="0367a13"/>云：依一心法，有二种门：一、心真如门，二、心生灭门。 <lb ed="X" n="0697a04"/><lb ed="R008" n="0367a14"/>然此二门，皆各总摄一切法。以此二门，不相離故。 <lb ed="X" n="0697a05"/><lb ed="R008" n="0367a15"/>故云不離一心，故得交彻。二云妄揽真成，无别妄 <lb ed="X" n="0697a06"/><lb ed="R008" n="0367a16"/>故者，亦起信论、勝鬘等意。真如随缘，成一切法，故 <lb ed="X" n="0697a07"/><lb ed="R008" n="0367a17"/>真彻妄也。言真随妄显，无别真故者，妄彻真也。若 <lb ed="X" n="0697a08"/><lb ed="R008" n="0367a18"/>无有妄，对何说真？如无缘生，则无无性故。三、真妄 <lb ed="X" n="0697a09"/><lb ed="R008" n="0367b01"/>名异，体无二故者，如向所引，有诤说生死，无诤说 <lb ed="X" n="0697a10"/><lb ed="R008" n="0367b02"/>涅槃等，俱不可得，则体无二也。故彼次下文云：若 <lb ed="X" n="0697a11"/><lb ed="R008" n="0367b03"/>逐假名字，取著此二法，顚倒非实義，不能见正觉。 <lb ed="X" n="0697a12"/><lb ed="R008" n="0367b04"/>明以无二为实也。岂非交彻？四云真外有妄，理不 <lb ed="X" n="0697a13"/><lb ed="R008" n="0367b05"/>遍故下，反成二義。此句真彻妄。下云妄外有真，事 <lb ed="X" n="0697a14"/><lb ed="R008" n="0367b06"/>无依故者，即妄彻真。此亦法性宗。一切法皆如，岂 <lb ed="X" n="0697a15"/><lb ed="R008" n="0367b07"/>妄外有真？真如遍一切，岂真外有妄？是知真妄常 <lb ed="X" n="0697a16"/><lb ed="R008" n="0367b08"/>彻，亦不壞真妄之相。则该妄之真，真非真而湛寂； <lb ed="X" n="0697a17"/><lb ed="R008" n="0367b09"/>彻真之妄，妄非妄而雲兴。</p><p xml:id="pX05p0697a1711" cb:place="inline">▲事理双修等者，即第 <lb ed="X" n="0697a18"/><lb ed="R008" n="0367b10"/>二，对不碍两存也。上来交彻，即不碍之義。恐人误 <lb ed="X" n="0697a19"/><lb ed="R008" n="0367b11"/>执，谓泯二相，故擧此言。亦由惑者执禅，则依本智 <lb ed="X" n="0697a20"/><lb ed="R008" n="0367b12"/>性，无作无修，境本自明，不拂不莹；执法，则须起事 <lb ed="X" n="0697a21"/><lb ed="R008" n="0367b13"/>行，当求<persName>如来</persName>，依他勝缘，以成<anchor xml:id="nkr_note_add_0697a2101" n="0697a2101"/><anchor xml:id="beg0697a2101" n="0697a2101"/>己<anchor xml:id="end0697a2101"/>德，幷为偏执故。此 <lb ed="X" n="0697a22"/><lb ed="R008" n="0367b14"/>辨双行。依本智者，约理而说，无漏智性，本具足故。 <lb ed="X" n="0697a23"/><lb ed="R008" n="0367b15"/>而求<persName>佛</persName>智者，约事无所求中，吾故求之。心镜本净， <lb ed="X" n="0697a24"/><lb ed="R008" n="0367b16"/>久翳尘劳，恒沙性德，幷埋尘沙烦恼。是故须以随 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697b" n="0697b"/> <lb ed="X" n="0697b01"/><lb ed="R008" n="0367b17"/>顺法性，无悭贪等，修檀等故；诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0697b0101" n="0697b0101"/><anchor xml:id="beg0697b0101" n="0697b0101"/>已<anchor xml:id="end0697b0101"/>证，我未证故。 <lb ed="X" n="0697b02"/><lb ed="R008" n="0367b18"/>又理不碍事，不妨求故；事不碍理，求即无求故。若 <lb ed="X" n="0697b03"/><lb ed="R008" n="0368a01"/>此之修，无修之修，修即无修，为真修矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0697b04"/><lb ed="R008" n="0368a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0697b0401">▲理随事变，则一多缘起之无边；事得理融，则千差 <lb ed="X" n="0697b05"/><lb ed="R008" n="0368a03"/>涉入而无碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0697b06"/><lb ed="R008" n="0368a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0697b0601">理随事变下，第二、明事事无碍。法界为经旨趣，義 <lb ed="X" n="0697b07"/><lb ed="R008" n="0368a05"/>分齐中当廣分别，今但略明亦分为二：初一、对明 <lb ed="X" n="0697b08"/><lb ed="R008" n="0368a06"/>无碍所由。所以事事不同而得无碍者，以理融事 <lb ed="X" n="0697b09"/><lb ed="R008" n="0368a07"/>故。于中初句明依理成事，故一与多互为缘起，此 <lb ed="X" n="0697b10"/><lb ed="R008" n="0368a08"/>犹是事理无碍，蹑前起後故擧之耳。由事理无碍 <lb ed="X" n="0697b11"/><lb ed="R008" n="0368a09"/>方得事事无碍，若事不即理、事非理成则互相碍。 <lb ed="X" n="0697b12"/><lb ed="R008" n="0368a10"/>今由即理故得下句以理融事，故云事得理融则 <lb ed="X" n="0697b13"/><lb ed="R008" n="0368a11"/>千差涉入而无碍。此正辨事事无碍所由。上事揽 <lb ed="X" n="0697b14"/><lb ed="R008" n="0368a12"/>理成则无事非理，故以理融事，理既融通事亦随 <lb ed="X" n="0697b15"/><lb ed="R008" n="0368a13"/>尔，故得千差涉入而无碍。由即事故而有千差，为 <lb ed="X" n="0697b16"/><lb ed="R008" n="0368a14"/>理融故褈褈涉入，即十所以中理性融通门也。馀 <lb ed="X" n="0697b17"/><lb ed="R008" n="0368a15"/>至下，明</p></cb:div> <lb ed="X" n="0697b18"/><lb ed="R008" n="0368a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0697b1801">▲故得十身历然而相作，六位不乱而更收。廣大即 <lb ed="X" n="0697b19"/><lb ed="R008" n="0368a17"/>入于无间，尘毛包纳而无外。炳然齐现，犹彼芥甁；具 <lb ed="X" n="0697b20"/><lb ed="R008" n="0368a18"/>足同时，方之海滴。一多无碍，等虚室之千光；隐显俱 <lb ed="X" n="0697b21"/><lb ed="R008" n="0368b01"/>成，似秋空之片月。褈褈交映，若帝网之垂珠；念念圆 <lb ed="X" n="0697b22"/><lb ed="R008" n="0368b02"/>融，类夕梦之经世。法门褈叠，若雲起长空；万行芬披， <lb ed="X" n="0697b23"/><lb ed="R008" n="0368b03"/>比花开锦上。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0697b24"/><lb ed="R008" n="0368b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0697b2401">故得十身等者，正显无碍之相，具十玄门。以随文 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0697c" n="0697c"/> <lb ed="X" n="0697c01"/><lb ed="R008" n="0368b05"/>语便，故小不次。如下次第者：一、同时具足相应门， <lb ed="X" n="0697c02"/><lb ed="R008" n="0368b06"/>二、廣狭自在无碍门，三、一多相容不同门，四、诸法 <lb ed="X" n="0697c03"/><lb ed="R008" n="0368b07"/>相即自在门，五、秘密隐显俱成门，六、微细相容安 <lb ed="X" n="0697c04"/><lb ed="R008" n="0368b08"/>立门，七、因陀罗网境界门，八、托事显法生解门，九、 <lb ed="X" n="0697c05"/><lb ed="R008" n="0368b09"/>十世隔法异成门，十、主伴圆明具德门。今文之次， <lb ed="X" n="0697c06"/><lb ed="R008" n="0368b10"/>在文可知。唯主伴一门，说仪<anchor xml:id="nkr_note_add_0697c0601" n="0697c0601"/><anchor xml:id="beg0697c0601" n="0697c0601"/>已<anchor xml:id="end0697c0601"/>具，故不重出。诸藏 <lb ed="X" n="0697c07"/><lb ed="R008" n="0368b11"/>纯杂，今古名异。今文重出，故亦有十门。今初，即诸 <lb ed="X" n="0697c08"/><lb ed="R008" n="0368b12"/>法相即自在门。文有两句：上句总明三世间相即， <lb ed="X" n="0697c09"/><lb ed="R008" n="0368b13"/>故云故得十身，历然而相作。言故得者，由前事得 <lb ed="X" n="0697c10"/><lb ed="R008" n="0368b14"/>理融之故，便得具下十种玄门。故得二字，文虽在 <lb ed="X" n="0697c11"/><lb ed="R008" n="0368b15"/>初，義贯下十。言十身者，即第八地云：此菩萨远離 <lb ed="X" n="0697c12"/><lb ed="R008" n="0368b16"/>一切身想分别，住于平等。此菩萨知众生身、国土 <lb ed="X" n="0697c13"/><lb ed="R008" n="0368b17"/>身、业报身、声闻身、独觉身、菩萨身、<persName>如来</persName>身、智身、法 <lb ed="X" n="0697c14"/><lb ed="R008" n="0368b18"/>身、虚空身。言相作者，次经云：此菩萨知诸众生心 <lb ed="X" n="0697c15"/><lb ed="R008" n="0369a01"/>之所乐，能以众生身作自身，亦作国土身、业报身， <lb ed="X" n="0697c16"/><lb ed="R008" n="0369a02"/>乃至虚空身。又知众生心之所乐，能以国土身作 <lb ed="X" n="0697c17"/><lb ed="R008" n="0369a03"/>自身，亦作众生身、业报身，乃至虚空身。又知众生 <lb ed="X" n="0697c18"/><lb ed="R008" n="0369a04"/>心之所乐，能以业报身作自身，亦作众生身、国土 <lb ed="X" n="0697c19"/><lb ed="R008" n="0369a05"/>身乃至虚空身。又知众生心之所乐，能以自身作 <lb ed="X" n="0697c20"/><lb ed="R008" n="0369a06"/>众生身、国土身乃至虚空身。随诸众生所乐不同， <lb ed="X" n="0697c21"/><lb ed="R008" n="0369a07"/>则于此身现如是形。释曰：上之四番别显，末後结 <lb ed="X" n="0697c22"/><lb ed="R008" n="0369a08"/>例，即十身相作也。言历然者，不壞相故。壞相而作， <lb ed="X" n="0697c23"/><lb ed="R008" n="0369a09"/>非不思议，其犹芥纳须弥，本相如故。七十七经云： <lb ed="X" n="0697c24"/><lb ed="R008" n="0369a10"/>是以一刹入一切刹，而不壞其相者之所住处。又 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698a" n="0698a"/> <lb ed="X" n="0698a01"/><lb ed="R008" n="0369a11"/>云：是以一<persName>佛</persName>入一切<persName>佛</persName>，而不壞其相者之所住处 <lb ed="X" n="0698a02"/><lb ed="R008" n="0369a12"/>等。五十六经云：所谓以众生身作刹身，而亦不壞 <lb ed="X" n="0698a03"/><lb ed="R008" n="0369a13"/>众生身，是菩萨遊戏；以刹身作众生身，而亦不壞 <lb ed="X" n="0698a04"/><lb ed="R008" n="0369a14"/>于刹身，是菩萨遊戏。如是<persName>佛</persName>身与二乘身相作，菩 <lb ed="X" n="0698a05"/><lb ed="R008" n="0369a15"/>萨身与成正觉身相作，于涅槃、示生死等皆不壞 <lb ed="X" n="0698a06"/><lb ed="R008" n="0369a16"/>其相，故云历然而相作。六位不乱而更收者，六位 <lb ed="X" n="0698a07"/><lb ed="R008" n="0369a17"/>即三贤、十圣、等妙二觉，则因果、因因皆悉相摄。如 <lb ed="X" n="0698a08"/><lb ed="R008" n="0369a18"/>初发心便成正觉，不壞初心之相。若无初心，何名 <lb ed="X" n="0698a09"/><lb ed="R008" n="0369b01"/>初心成正觉？故十信摄于诸位，诸位十信历然；十 <lb ed="X" n="0698a10"/><lb ed="R008" n="0369b02"/>住摄于诸位，诸位十住不乱。不乱即行布，更收即 <lb ed="X" n="0698a11"/><lb ed="R008" n="0369b03"/>圆融，如下说因中辨。此句亦是相入门，以下有相 <lb ed="X" n="0698a12"/><lb ed="R008" n="0369b04"/>入故。此一句但为相即，如乳投水，废<anchor xml:id="nkr_note_add_0698a1201" n="0698a1201"/><anchor xml:id="beg0698a1201" n="0698a1201"/>己<anchor xml:id="end0698a1201"/>同他，故名 <lb ed="X" n="0698a13"/><lb ed="R008" n="0369b05"/>相即。</p><p xml:id="pX05p0698a1303" cb:place="inline">▲廣大即入等者，第二、廣狭自在无碍门。上 <lb ed="X" n="0698a14"/><lb ed="R008" n="0369b06"/>句大能入于小，下句小能容大。虽有即入，意取廣 <lb ed="X" n="0698a15"/><lb ed="R008" n="0369b07"/>狭。无间谓小，小之则无内，故无有中间。无外谓大， <lb ed="X" n="0698a16"/><lb ed="R008" n="0369b08"/>大之则无外，无外廣大之身刹，即入无内之尘毛， <lb ed="X" n="0698a17"/><lb ed="R008" n="0369b09"/>故名廣狭无碍。若即若入，皆得廣狭无碍。晋经十 <lb ed="X" n="0698a18"/><lb ed="R008" n="0369b10"/>住品云：金刚围山数无量悉能安置一毛端欲知 <lb ed="X" n="0698a19"/><lb ed="R008" n="0369b11"/>至大有小相菩萨以是初发心。至大有小相，即是 <lb ed="X" n="0698a20"/><lb ed="R008" n="0369b12"/>廣狭无碍也。又云：能以小世界作大世界，以大世 <lb ed="X" n="0698a21"/><lb ed="R008" n="0369b13"/>界作小世界等。</p><p xml:id="pX05p0698a2107" cb:place="inline">▲炳然齐现等者，第三、微细相容 <lb ed="X" n="0698a22"/><lb ed="R008" n="0369b14"/>安立门。一、能含多，即曰相容。一、多不杂，故云安立。 <lb ed="X" n="0698a23"/><lb ed="R008" n="0369b15"/>炳者，明也。微细有三：一、所含微细。知琉璃甁盛多 <lb ed="X" n="0698a24"/><lb ed="R008" n="0369b16"/>芥子，炳然齐现，不相妨碍，非前非後，此即<persName>如来</persName>不 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698b" n="0698b"/> <lb ed="X" n="0698b01"/><lb ed="R008" n="0369b17"/>思议境界经说。然有两本：一本云白芥子，一本则 <lb ed="X" n="0698b02"/><lb ed="R008" n="0369b18"/>但云芥子。今依此本，谓一法称性，含性皆尽，故一 <lb ed="X" n="0698b03"/><lb ed="R008" n="0370a01"/>切法随所依理现在一中，亦缘起实德无碍自在， <lb ed="X" n="0698b04"/><lb ed="R008" n="0370a02"/>致使相容非天人所作，乃实德安立。如八相中，一 <lb ed="X" n="0698b05"/><lb ed="R008" n="0370a03"/>一相内即具八相，名为微细。二、约能含微细。三、约 <lb ed="X" n="0698b06"/><lb ed="R008" n="0370a04"/>难知微细。</p><p xml:id="pX05p0698b0605" cb:place="inline">▲具足同时等者，第四、同时具足相应 <lb ed="X" n="0698b07"/><lb ed="R008" n="0370a05"/>门。如大海一滴，即具百川之味、十种之德，故随一 <lb ed="X" n="0698b08"/><lb ed="R008" n="0370a06"/>法摄无尽法及下九门。以此门总，故同时明无先 <lb ed="X" n="0698b09"/><lb ed="R008" n="0370a07"/>後，具足明无所遗。言十德者，十地经云：一、次第渐 <lb ed="X" n="0698b10"/><lb ed="R008" n="0370a08"/>深，二、不宿死屍，三、馀水入中皆失本名，四、普同一 <lb ed="X" n="0698b11"/><lb ed="R008" n="0370a09"/>味，五、无量珍宝，六、深难得底，七、廣大无量，八、大身 <lb ed="X" n="0698b12"/><lb ed="R008" n="0370a10"/>所居，九、潮不过限，十、普受大雨。又经云：如人入大 <lb ed="X" n="0698b13"/><lb ed="R008" n="0370a11"/>海浴，则为<anchor xml:id="nkr_note_add_0698b1301" n="0698b1301"/><anchor xml:id="beg0698b1301" n="0698b1301"/>己<anchor xml:id="end0698b1301"/>用。诸河之水称此而修，一行之内德 <lb ed="X" n="0698b14"/><lb ed="R008" n="0370a12"/>不可尽。</p><p xml:id="pX05p0698b1404" cb:place="inline">▲一、多无碍等者，第五，一、多相容不同门。 <lb ed="X" n="0698b15"/><lb ed="R008" n="0370a13"/>由一与多互为缘起，力用交彻，故得互相涉入，是 <lb ed="X" n="0698b16"/><lb ed="R008" n="0370a14"/>曰相容。不壞其相，故云不同。如一室内，千灯幷照， <lb ed="X" n="0698b17"/><lb ed="R008" n="0370a15"/>灯随盏异，一一不同。灯随光通，光光涉入，常别常 <lb ed="X" n="0698b18"/><lb ed="R008" n="0370a16"/>入。经云：一中解无量无量中解一了彼互生起当 <lb ed="X" n="0698b19"/><lb ed="R008" n="0370a17"/>成无所畏。此之灯喩，亦可喩于相即。直就光看，不 <lb ed="X" n="0698b20"/><lb ed="R008" n="0370a18"/>见别相，唯一光故。</p><p xml:id="pX05p0698b2008" cb:place="inline">▲隐显俱成等者，第六、秘密隐 <lb ed="X" n="0698b21"/><lb ed="R008" n="0370b01"/>显俱成门。如八九日夜月，半显半隐，正显即隐，正 <lb ed="X" n="0698b22"/><lb ed="R008" n="0370b02"/>隐即显。不同晦日，隐时无显。不同朢日，显时无隐。 <lb ed="X" n="0698b23"/><lb ed="R008" n="0370b03"/>以一摄多，则一显多隐。以多摄一，则多显一隐。一 <lb ed="X" n="0698b24"/><lb ed="R008" n="0370b04"/>毛摄法界，则馀毛法界皆隐。馀一一毛，互相摄入， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0698c" n="0698c"/> <lb ed="X" n="0698c01"/><lb ed="R008" n="0370b05"/>隐显亦然。然其半月，非但明与晦俱，而明下有晦， <lb ed="X" n="0698c02"/><lb ed="R008" n="0370b06"/>晦下有明。如东方入正定，为一半明。西方从定起， <lb ed="X" n="0698c03"/><lb ed="R008" n="0370b07"/>为一半晦。而东入处，即于东起，如明下有暗。西方 <lb ed="X" n="0698c04"/><lb ed="R008" n="0370b08"/>起处，即于西方入，如暗下有明。故称秘密俱成。</p><p xml:id="pX05p0698c0419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0698c05"/><lb ed="R008" n="0370b09"/>褈褈交映等者，第七，因陀罗网境界门。如天帝殿， <lb ed="X" n="0698c06"/><lb ed="R008" n="0370b10"/>珠网复上，一明珠内，万象俱现，诸珠尽然。又互相 <lb ed="X" n="0698c07"/><lb ed="R008" n="0370b11"/>现影，影复现影，褈褈无尽。故千光万色，虽褈褈交 <lb ed="X" n="0698c08"/><lb ed="R008" n="0370b12"/>映，而历历区分。亦如两镜互照，褈褈涉入，传耀相 <lb ed="X" n="0698c09"/><lb ed="R008" n="0370b13"/>写，递出无穷。</p><p xml:id="pX05p0698c0906" cb:place="inline">▲念念圆融等者，第八十，世隔法异 <lb ed="X" n="0698c10"/><lb ed="R008" n="0370b14"/>成门。即離世间品：菩萨有十种说三世，谓过去说 <lb ed="X" n="0698c11"/><lb ed="R008" n="0370b15"/>过去，过去说现在，过去说未来，现在说过去，现在 <lb ed="X" n="0698c12"/><lb ed="R008" n="0370b16"/>说平等，现在说未来，未来说过去，未来说现在，未 <lb ed="X" n="0698c13"/><lb ed="R008" n="0370b17"/>来说无尽，三世说一念。前九为别，一念为总，故云 <lb ed="X" n="0698c14"/><lb ed="R008" n="0370b18"/>十世。以三世相因，互相摄故。一念具十，擧十以显 <lb ed="X" n="0698c15"/><lb ed="R008" n="0371a01"/>无尽故。一念即无量劫，无量劫即一念。普贤行品 <lb ed="X" n="0698c16"/><lb ed="R008" n="0371a02"/>云：无量无数劫解之即一念知念亦无念如是见 <lb ed="X" n="0698c17"/><lb ed="R008" n="0371a03"/>世间。如一夕之梦，经于数世。摄论云：处梦谓经年 <lb ed="X" n="0698c18"/><lb ed="R008" n="0371a04"/>觉乃须臾顷故时虽无量摄在一刹那。離世间品 <lb ed="X" n="0698c19"/><lb ed="R008" n="0371a05"/>云：如人睡梦中造作种种事虽经亿千岁一夜未 <lb ed="X" n="0698c20"/><lb ed="R008" n="0371a06"/>终尽。故莊生一梦，身为蝴蝶。註云：世有假寐而梦 <lb ed="X" n="0698c21"/><lb ed="R008" n="0371a07"/>经百年者，然事类廣矣。</p><p xml:id="pX05p0698c2110" cb:place="inline">▲法门褈叠等者，第九、托 <lb ed="X" n="0698c22"/><lb ed="R008" n="0371a08"/>事显法生解门。言褈叠者，意显多不相碍，故随一 <lb ed="X" n="0698c23"/><lb ed="R008" n="0371a09"/>事，名多法门。以随一事即是无尽法界，法界无尽， <lb ed="X" n="0698c24"/><lb ed="R008" n="0371a10"/>故法亦无尽。如下经云此花盖等，从无生法忍之 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699a" n="0699a"/> <lb ed="X" n="0699a01"/><lb ed="R008" n="0371a11"/>所生起等，意明一切因生一果，一果即具一切，故 <lb ed="X" n="0699a02"/><lb ed="R008" n="0371a12"/>非是托此别有所表也。</p><p xml:id="pX05p0699a0210" cb:place="inline">▲万行芬披等者，第十、诸 <lb ed="X" n="0699a03"/><lb ed="R008" n="0371a13"/>藏纯杂具德门。此门至相，十玄中有此名也。然有 <lb ed="X" n="0699a04"/><lb ed="R008" n="0371a14"/>二意，故贤首改为廣狭自在无碍门：一者、若以契 <lb ed="X" n="0699a05"/><lb ed="R008" n="0371a15"/>理为纯，万行为杂，则是事理无碍，非事事无碍。设 <lb ed="X" n="0699a06"/><lb ed="R008" n="0371a16"/>如菩萨大悲为纯，尽未来际，唯见行悲，馀行如虚 <lb ed="X" n="0699a07"/><lb ed="R008" n="0371a17"/>空。若约杂门，即万行俱修者，此二门异，亦不成事 <lb ed="X" n="0699a08"/><lb ed="R008" n="0371a18"/>事无碍。二者、如一施门，一切万法皆悉名施，所以 <lb ed="X" n="0699a09"/><lb ed="R008" n="0371b01"/>名纯。而此施门即具诸度行，故名为杂。如是纯之 <lb ed="X" n="0699a10"/><lb ed="R008" n="0371b02"/>与杂，不相障碍，故名具德者，则事事无碍義成。而 <lb ed="X" n="0699a11"/><lb ed="R008" n="0371b03"/>复一中具诸度，诸度存，即相入门。若一即诸度，复 <lb ed="X" n="0699a12"/><lb ed="R008" n="0371b04"/>似相即门，故不存之，改为廣狭。今以至但，但约行 <lb ed="X" n="0699a13"/><lb ed="R008" n="0371b05"/>为小异。此段略无主伴，故复出之，以成十義耳。言 <lb ed="X" n="0699a14"/><lb ed="R008" n="0371b06"/>比花开锦上者，意取五綵相宣，华色虽异，一一之 <lb ed="X" n="0699a15"/><lb ed="R008" n="0371b07"/>线，皆悉通过。通喩于纯，异喩于杂，故常通常异，名 <lb ed="X" n="0699a16"/><lb ed="R008" n="0371b08"/>为无碍。不同绣画，但异不通。上之十玄，略陈大格， <lb ed="X" n="0699a17"/><lb ed="R008" n="0371b09"/>廣如下義分齐中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0699a18"/><lb ed="R008" n="0371b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0699a1801">▲若夫高不可仰，则积行菩萨曝鳃鳞于龙门；深不 <lb ed="X" n="0699a19"/><lb ed="R008" n="0371b11"/>可窥，则上德声闻杜视听于嘉会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0699a20"/><lb ed="R008" n="0371b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0699a2001">若夫下，第七、成益顿起。文有十義：初有二義总显 <lb ed="X" n="0699a21"/><lb ed="R008" n="0371b13"/>高深，明权小莫测；後八正明成益，遍益顿圆。又前 <lb ed="X" n="0699a22"/><lb ed="R008" n="0371b14"/>二高深反显成益，明权小莫测，由昔无因，反劝众 <lb ed="X" n="0699a23"/><lb ed="R008" n="0371b15"/>生令信仰故；後入顺显成益，谓能顿能圆，令必受 <lb ed="X" n="0699a24"/><lb ed="R008" n="0371b16"/>故。今初，即第一、明高远。若泰华倚天，岷峨拂汉，难 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699b" n="0699b"/> <lb ed="X" n="0699b01"/><lb ed="R008" n="0371b17"/>仰其顶。故论语云：仰之弥高，钻之弥坚。积行菩萨 <lb ed="X" n="0699b02"/><lb ed="R008" n="0371b18"/>者，出现品云：设有菩萨于无量百千亿那由他劫 <lb ed="X" n="0699b03"/><lb ed="R008" n="0372a01"/>行六波罗蜜，修集种种菩提分法，若未闻此<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0699b04"/><lb ed="R008" n="0372a02"/>不思议大威德法门，或时闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0699b0401" n="0699b0401"/><anchor xml:id="beg0699b0401" n="0699b0401"/>已<anchor xml:id="end0699b0401"/>，不信不解，不顺不 <lb ed="X" n="0699b05"/><lb ed="R008" n="0372a03"/>入，不得名为真实菩萨，以不能生<persName>如来</persName>家故。若得 <lb ed="X" n="0699b06"/><lb ed="R008" n="0372a04"/>闻此<persName>如来</persName>无量不可思议无障无碍智慧法门，闻 <lb ed="X" n="0699b07"/><lb ed="R008" n="0372a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0699b0701" n="0699b0701"/><anchor xml:id="beg0699b0701" n="0699b0701"/>已<anchor xml:id="end0699b0701"/>信解，随顺悟入，当知此人生<persName>如来</persName>家等，如鱼登 <lb ed="X" n="0699b08"/><lb ed="R008" n="0372a06"/>龙门。若得登者，即化为龙，如入花严之機也。若登 <lb ed="X" n="0699b09"/><lb ed="R008" n="0372a07"/>不过者，曝鳃于龙门之下，如彼假名菩萨，即权教 <lb ed="X" n="0699b10"/><lb ed="R008" n="0372a08"/>次第修者。</p><p xml:id="pX05p0699b1005" cb:place="inline">▲深不可窥下，第二、彰深妙也。即法界 <lb ed="X" n="0699b11"/><lb ed="R008" n="0372a09"/>品初舍利弗等五百声闻，彼歎德云：悉觉真谛，皆 <lb ed="X" n="0699b12"/><lb ed="R008" n="0372a10"/>证实际。深入法性，永出有海。依<persName>佛</persName>功德，離结、使、缚， <lb ed="X" n="0699b13"/><lb ed="R008" n="0372a11"/>住无碍处。其心寂静，犹如虚空。于诸<persName>佛</persName>所，永断疑 <lb ed="X" n="0699b14"/><lb ed="R008" n="0372a12"/>惑。于<persName>佛</persName>智海，深信趣入。释曰：即上德也。在誓多林 <lb ed="X" n="0699b15"/><lb ed="R008" n="0372a13"/><persName>如来</persName>嘉会而不见闻，名杜视听。杜，塞也。在目曰视， <lb ed="X" n="0699b16"/><lb ed="R008" n="0372a14"/>在耳曰听。虽在会下，如聋如盲，故云杜塞。故经云： <lb ed="X" n="0699b17"/><lb ed="R008" n="0372a15"/>于时上首诸大声闻：舍利弗、大目犍连、<name role="" type="person">摩诃迦葉</name>、 <lb ed="X" n="0699b18"/><lb ed="R008" n="0372a16"/>離波多、须菩提、阿<g ref="#CB00145">㝹</g>楼<g ref="#CB00501">驮</g>、难陀、<name role="" type="person">劫宾那</name>、迦旃延、富 <lb ed="X" n="0699b19"/><lb ed="R008" n="0372a17"/>楼那等诸大声闻，在誓多林皆悉不见<persName>如来</persName>神力、 <lb ed="X" n="0699b20"/><lb ed="R008" n="0372a18"/><persName>如来</persName>严好、<persName>如来</persName>境界、<persName>如来</persName>遊戏、<persName>如来</persName>神变、<persName>如来</persName>尊 <lb ed="X" n="0699b21"/><lb ed="R008" n="0372b01"/>勝、<persName>如来</persName>妙行、<persName>如来</persName>威德、<persName>如来</persName>住持、<persName>如来</persName>净刹，亦复 <lb ed="X" n="0699b22"/><lb ed="R008" n="0372b02"/>不见不可思议菩萨境界、菩萨大会、菩萨普入、菩 <lb ed="X" n="0699b23"/><lb ed="R008" n="0372b03"/>萨普至、菩萨普诣、菩萨神变、菩萨遊戏、菩萨眷属、 <lb ed="X" n="0699b24"/><lb ed="R008" n="0372b04"/>菩萨方所、菩萨莊严狮子座、菩萨宫殿、菩萨住处、 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0699c" n="0699c"/> <lb ed="X" n="0699c01"/><lb ed="R008" n="0372b05"/>菩萨所入三昧自在、菩萨观察、菩萨嚬呻、菩萨勇 <lb ed="X" n="0699c02"/><lb ed="R008" n="0372b06"/>猛、菩萨供养、菩萨受记、菩萨成熟、菩萨勇健、菩萨 <lb ed="X" n="0699c03"/><lb ed="R008" n="0372b07"/>法身淸净、菩萨智身圆满、菩萨愿身示现、菩萨色 <lb ed="X" n="0699c04"/><lb ed="R008" n="0372b08"/>身成就、菩萨诸相具足淸净、菩萨常光众色莊严、 <lb ed="X" n="0699c05"/><lb ed="R008" n="0372b09"/>菩萨放大光网、菩萨起变化雲、菩萨身遍十方、菩 <lb ed="X" n="0699c06"/><lb ed="R008" n="0372b10"/>萨诸行圆满，如是等事悉皆不见。何以故？以善根 <lb ed="X" n="0699c07"/><lb ed="R008" n="0372b11"/>不同故，本不修集见<persName>佛</persName>自在善根故，本不赞说十 <lb ed="X" n="0699c08"/><lb ed="R008" n="0372b12"/>方世界一切<persName>佛</persName>刹淸净功德故，本不称歎诸<persName>佛</persName>世 <lb ed="X" n="0699c09"/><lb ed="R008" n="0372b13"/>尊种种神变故，本不于生死流转之中发阿耨多 <lb ed="X" n="0699c10"/><lb ed="R008" n="0372b14"/>罗三藐三菩提心故，本不令他住菩提心故，本不 <lb ed="X" n="0699c11"/><lb ed="R008" n="0372b15"/>能令<persName>如来</persName>种姓不断绝故等。上来先列人，即是上 <lb ed="X" n="0699c12"/><lb ed="R008" n="0372b16"/>德声闻。次明不见等，即杜视听也。何以故下，释不 <lb ed="X" n="0699c13"/><lb ed="R008" n="0372b17"/>见因。劣者不见，犹未为深；上德不知，方知玄妙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0699c14"/><lb ed="R008" n="0372b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0699c1401">▲见闻为种，八难超十地之阶；解行在躬，一生圆旷 <lb ed="X" n="0699c15"/><lb ed="R008" n="0373a01"/>劫之果。狮子奋迅，众海顿证于林中；象王迴旋，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0699001" n="0699001"/>子 <lb ed="X" n="0699c16"/><lb ed="R008" n="0373a02"/>道成于言下。启明东庙，智满不异于初心；寄位南求， <lb ed="X" n="0699c17"/><lb ed="R008" n="0373a03"/>因圆不逾于毛孔。剖微尘之经卷，则念念果成；尽众 <lb ed="X" n="0699c18"/><lb ed="R008" n="0373a04"/>生之愿门，则尘尘行满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0699c19"/><lb ed="R008" n="0373a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0699c1901">见闻为种下，文有八段，正显成益圆遍之相。此第 <lb ed="X" n="0699c20"/><lb ed="R008" n="0373a06"/>一段，明见闻益，亦名为种益，即随好品地狱天子 <lb ed="X" n="0699c21"/><lb ed="R008" n="0373a07"/>三重顿圆，及初地云：虽住海水劫火中，堪受此法 <lb ed="X" n="0699c22"/><lb ed="R008" n="0373a08"/>必得闻，其有生疑不信者，永不得闻如是義。不信 <lb ed="X" n="0699c23"/><lb ed="R008" n="0373a09"/>不闻，翻显信则成益。海水是龙、畜牲趣摄，劫火是 <lb ed="X" n="0699c24"/><lb ed="R008" n="0373a10"/>天火灾，及初禅生在二禅，光音等天、长寿天难于 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700a" n="0700a"/> <lb ed="X" n="0700a01"/><lb ed="R008" n="0373a11"/>此得闻，兼上地狱天子<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a0101" n="0700a0101"/><anchor xml:id="beg0700a0101" n="0700a0101"/>已<anchor xml:id="end0700a0101"/>有三难，<persName>佛</persName>会神鬼得闻 <lb ed="X" n="0700a02"/><lb ed="R008" n="0373a12"/>三涂足矣。火灾之时，兼<persName>佛</persName>前<persName>佛</persName>後，人天异道<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a0201" n="0700a0201"/><anchor xml:id="beg0700a0201" n="0700a0201"/>已<anchor xml:id="end0700a0201"/>兼 <lb ed="X" n="0700a03"/><lb ed="R008" n="0373a13"/>辨聪，亦不拣北洲，聋者目视，盲者耳闻，故八难具 <lb ed="X" n="0700a04"/><lb ed="R008" n="0373a14"/>矣，皆容见闻为种之義。超十地之阶，正在地狱天 <lb ed="X" n="0700a05"/><lb ed="R008" n="0373a15"/>子擧重摄轻，<name role="" type="person">阿鼻地狱</name>尙得顿圆，忝在人流，岂不 <lb ed="X" n="0700a06"/><lb ed="R008" n="0373a16"/>留所？故随好光明功德品<persName>佛</persName>告宝手菩萨言：<persName>佛</persName>子！ <lb ed="X" n="0700a07"/><lb ed="R008" n="0373a17"/>菩萨足下千辐轮，名光明普照王，此有随好，名圆 <lb ed="X" n="0700a08"/><lb ed="R008" n="0373a18"/>满王，常放四十种光明，中有一光，名淸净功德，能 <lb ed="X" n="0700a09"/><lb ed="R008" n="0373b01"/>照亿那由他<persName>佛</persName>刹微尘数世界，随诸众生种种业 <lb ed="X" n="0700a10"/><lb ed="R008" n="0373b02"/>行、种种欲乐皆令成熟。<name role="" type="person">阿鼻地狱</name>极苦众生遇斯 <lb ed="X" n="0700a11"/><lb ed="R008" n="0373b03"/>光者，皆悉命终生<name role="" type="person">兜率天</name>。既生天<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a1101" n="0700a1101"/><anchor xml:id="beg0700a1101" n="0700a1101"/>已<anchor xml:id="end0700a1101"/>，天鼓廣为说 <lb ed="X" n="0700a12"/><lb ed="R008" n="0373b04"/>法。乃至云：尔时，诸天子闻说普贤廣大迴向，得十 <lb ed="X" n="0700a13"/><lb ed="R008" n="0373b05"/>地故，获诸力莊严三昧故，以众生数等淸净三业 <lb ed="X" n="0700a14"/><lb ed="R008" n="0373b06"/>悔除一切诸重障故，即见百千亿那由他<persName>佛</persName>刹微 <lb ed="X" n="0700a15"/><lb ed="R008" n="0373b07"/>尘数七宝莲花，一一花上皆有菩萨结跏趺座，放 <lb ed="X" n="0700a16"/><lb ed="R008" n="0373b08"/>大光明，乃至以花散于<persName>佛</persName>上。又云：其诸香雲普雨 <lb ed="X" n="0700a17"/><lb ed="R008" n="0373b09"/>无量<persName>佛</persName>刹微尘数世界，若有众生身蒙香者，其身 <lb ed="X" n="0700a18"/><lb ed="R008" n="0373b10"/>安乐，乃至八万四千烦恼，了知如是悉是虚妄。如 <lb ed="X" n="0700a19"/><lb ed="R008" n="0373b11"/>是知<anchor xml:id="nkr_note_add_0700a1901" n="0700a1901"/><anchor xml:id="beg0700a1901" n="0700a1901"/>已<anchor xml:id="end0700a1901"/>，成就香幢雲自在光明淸净善根。释曰：此 <lb ed="X" n="0700a20"/><lb ed="R008" n="0373b12"/>即第一重得十地。次云：若有众生见其盖者，种淸 <lb ed="X" n="0700a21"/><lb ed="R008" n="0373b13"/>净金网转轮王一恒河沙善根。释曰：此即第二重 <lb ed="X" n="0700a22"/><lb ed="R008" n="0373b14"/>得十地。後文复云：是菩萨摩诃萨住淸净金网转 <lb ed="X" n="0700a23"/><lb ed="R008" n="0373b15"/>轮王位，放摩尼髻淸净光明。若有众生遇斯光者， <lb ed="X" n="0700a24"/><lb ed="R008" n="0373b16"/>皆得菩萨第十地位，成就无量智慧光明，得十种 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700b" n="0700b"/> <lb ed="X" n="0700b01"/><lb ed="R008" n="0373b17"/>淸净眼，乃至十种淸净意，具足无量甚深三昧。释 <lb ed="X" n="0700b02"/><lb ed="R008" n="0373b18"/>曰：此即第三重得十地也。</p><p xml:id="pX05p0700b0211" cb:place="inline">▲解行在躬等者，第二、 <lb ed="X" n="0700b03"/><lb ed="R008" n="0374a01"/>解行益。七十八经慈氏赞善财云：馀诸菩萨经于 <lb ed="X" n="0700b04"/><lb ed="R008" n="0374a02"/>无量百千万亿那由他劫，乃能满足菩萨愿行，乃 <lb ed="X" n="0700b05"/><lb ed="R008" n="0374a03"/>能亲近诸<persName>佛</persName>菩提。此长者子于一生内，则能净<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0700b06"/><lb ed="R008" n="0374a04"/>刹，则能化众生，则能以智慧深入法界，则能成就 <lb ed="X" n="0700b07"/><lb ed="R008" n="0374a05"/>诸波罗蜜，则能增廣一切诸行，则能圆满一切大 <lb ed="X" n="0700b08"/><lb ed="R008" n="0374a06"/>愿，则能超出一切魔业，则能承事一切善友，则能 <lb ed="X" n="0700b09"/><lb ed="R008" n="0374a07"/>淸净诸菩萨道，则能具足普贤诸行及威光太子， <lb ed="X" n="0700b10"/><lb ed="R008" n="0374a08"/>亦是一生圆多劫之果。上二皆明证速。又此经宗 <lb ed="X" n="0700b11"/><lb ed="R008" n="0374a09"/>明三生圆满：一、见闻生，二、解行生，即上二句；三、证 <lb ed="X" n="0700b12"/><lb ed="R008" n="0374a10"/>入生，即下二句。</p><p xml:id="pX05p0700b1207" cb:place="inline">▲狮子奋迅等者，第三、顿证益也。 <lb ed="X" n="0700b13"/><lb ed="R008" n="0374a11"/>谓第六十经初尔时<persName>世尊</persName>知诸菩萨心之所念，大 <lb ed="X" n="0700b14"/><lb ed="R008" n="0374a12"/>悲为身，大悲为门，大悲为首，以大悲法而为方便， <lb ed="X" n="0700b15"/><lb ed="R008" n="0374a13"/>充遍虚空，入狮子嚬呻三昧。旧经云奋迅。奋迅之 <lb ed="X" n="0700b16"/><lb ed="R008" n="0374a14"/>義，就狮子说，其義便故。至第六十一中普贤开发 <lb ed="X" n="0700b17"/><lb ed="R008" n="0374a15"/>後，<persName>如来</persName>眉间放光照故，时誓多林菩萨大众悉见 <lb ed="X" n="0700b18"/><lb ed="R008" n="0374a16"/>一切尽法界、虚空界一切<persName>佛</persName>刹，一一微尘中各有 <lb ed="X" n="0700b19"/><lb ed="R008" n="0374a17"/>一切<persName>佛</persName>刹微尘数诸<persName>佛</persName>国土，种种名、种种色、种种 <lb ed="X" n="0700b20"/><lb ed="R008" n="0374a18"/>淸净、种种住处、种种形相，如是一切诸国土中皆 <lb ed="X" n="0700b21"/><lb ed="R008" n="0374b01"/>有大菩萨座，于道场狮子座上成<persName>等正觉</persName>，菩萨大 <lb ed="X" n="0700b22"/><lb ed="R008" n="0374b02"/>众前後围绕，诸世间主而为供养等，乃至云是故 <lb ed="X" n="0700b23"/><lb ed="R008" n="0374b03"/>皆得入于<persName>如来</persName>不可思议甚深三昧，尽法界、虚空 <lb ed="X" n="0700b24"/><lb ed="R008" n="0374b04"/>界大神通力，或入法身，或入色身，或入往昔所成 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0700c" n="0700c"/> <lb ed="X" n="0700c01"/><lb ed="R008" n="0374b05"/>就行，或入圆满诸波罗蜜，或入莊严淸净行轮，或 <lb ed="X" n="0700c02"/><lb ed="R008" n="0374b06"/>入菩萨诸地，或入成正觉力，或入<persName>佛</persName>所住三昧无 <lb ed="X" n="0700c03"/><lb ed="R008" n="0374b07"/>差别大神变，或入<persName>如来</persName>力、无畏智，或入<persName>佛</persName>无碍辨 <lb ed="X" n="0700c04"/><lb ed="R008" n="0374b08"/>才海，即顿证林中也。廣说以十能入入此所入。</p><p xml:id="pX05p0700c0419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0700c05"/><lb ed="R008" n="0374b09"/>象王迴旋等者，第四、超权益。即六十一经末会之 <lb ed="X" n="0700c06"/><lb ed="R008" n="0374b10"/>初，六千比丘会，身子令六千比丘观文殊十德。六 <lb ed="X" n="0700c07"/><lb ed="R008" n="0374b11"/>千请往奉觐文殊，身子令见。尔时<name role="" type="person">文殊师利</name>童子、 <lb ed="X" n="0700c08"/><lb ed="R008" n="0374b12"/>无量自在菩萨围绕，幷其大众，如象王迴观诸比 <lb ed="X" n="0700c09"/><lb ed="R008" n="0374b13"/>丘，故云象王迴旋。言六千道成于言下者，比丘兴 <lb ed="X" n="0700c10"/><lb ed="R008" n="0374b14"/>愿，文殊令发十种无疲厌心。时诸比丘闻此法<anchor xml:id="nkr_note_add_0700c1001" n="0700c1001"/><anchor xml:id="beg0700c1001" n="0700c1001"/>已<anchor xml:id="end0700c1001"/>， <lb ed="X" n="0700c11"/><lb ed="R008" n="0374b15"/>则得三昧，名无碍眼见一切<persName>佛</persName>境界。得此三昧故， <lb ed="X" n="0700c12"/><lb ed="R008" n="0374b16"/>悉见十方无量无边一切世界诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>，及其所 <lb ed="X" n="0700c13"/><lb ed="R008" n="0374b17"/>有道场众会；亦悉见彼十方世界一切诸趣所有 <lb ed="X" n="0700c14"/><lb ed="R008" n="0374b18"/>众生；亦悉见彼一切世界种种差别；亦悉见彼一 <lb ed="X" n="0700c15"/><lb ed="R008" n="0375a01"/>切世界所有微尘；亦悉见彼诸世界中一切众生 <lb ed="X" n="0700c16"/><lb ed="R008" n="0375a02"/>所住宫殿，以种种宝而为莊严；及亦闻彼诸<persName>佛</persName>如 <lb ed="X" n="0700c17"/><lb ed="R008" n="0375a03"/>来种种言音演说诸法，文词训释悉皆解了；亦能 <lb ed="X" n="0700c18"/><lb ed="R008" n="0375a04"/>观察彼世界中一切众生诸根心欲；亦能忆念彼 <lb ed="X" n="0700c19"/><lb ed="R008" n="0375a05"/>世界中一切众生前後十生；亦能忆念彼世界中 <lb ed="X" n="0700c20"/><lb ed="R008" n="0375a06"/>过去、未来各十劫事；亦能忆念彼诸<persName>如来</persName>十本生 <lb ed="X" n="0700c21"/><lb ed="R008" n="0375a07"/>事、十成正觉、十转法轮、十种神通、十种说法、十种 <lb ed="X" n="0700c22"/><lb ed="R008" n="0375a08"/>教<anchor xml:id="nkr_note_orig_0700001" n="0700001"/>诚、十种辩才；又即成就十千菩提心、十千三昧、 <lb ed="X" n="0700c23"/><lb ed="R008" n="0375a09"/>十千波罗蜜，悉皆淸净，得大智慧圆满光明，得菩 <lb ed="X" n="0700c24"/><lb ed="R008" n="0375a10"/>萨十神通柔软微妙，住菩萨心坚固不动。尔时，文 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701a" n="0701a"/> <lb ed="X" n="0701a01"/><lb ed="R008" n="0375a11"/>殊师利菩萨劝诸比丘住普贤行；住普贤行<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0101" n="0701a0101"/><anchor xml:id="beg0701a0101" n="0701a0101"/>已<anchor xml:id="end0701a0101"/>，入 <lb ed="X" n="0701a02"/><lb ed="R008" n="0375a12"/>大愿海；入大愿海<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0201" n="0701a0201"/><anchor xml:id="beg0701a0201" n="0701a0201"/>已<anchor xml:id="end0701a0201"/>，成就大愿海；以成就大愿海 <lb ed="X" n="0701a03"/><lb ed="R008" n="0375a13"/>故，心淸净；心淸净故，身淸净；身淸净故，身轻利；身 <lb ed="X" n="0701a04"/><lb ed="R008" n="0375a14"/>轻利故，得大神通，无有退转；得此神通故，不離文 <lb ed="X" n="0701a05"/><lb ed="R008" n="0375a15"/>殊师利足下，普于十方一切<persName>佛</persName>所悉现其身，具足 <lb ed="X" n="0701a06"/><lb ed="R008" n="0375a16"/>成就一切<persName>佛</persName>法。释曰：此即道成也。一三昧中有十 <lb ed="X" n="0701a07"/><lb ed="R008" n="0375a17"/>通用，皆圆益也。</p><p xml:id="pX05p0701a0707" cb:place="inline">▲启明东庙等者，第五、成智益。启 <lb ed="X" n="0701a08"/><lb ed="R008" n="0375a18"/>明东庙者，即第六十二经云：尔时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨 <lb ed="X" n="0701a09"/><lb ed="R008" n="0375b01"/>劝诸比丘发阿耨多罗三藐三菩提心<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a0901" n="0701a0901"/><anchor xml:id="beg0701a0901" n="0701a0901"/>已<anchor xml:id="end0701a0901"/>，渐次南 <lb ed="X" n="0701a10"/><lb ed="R008" n="0375b02"/>行，至福城东，住莊严幢<name role="" type="person">娑罗林</name>中往昔诸<persName>佛</persName>教化 <lb ed="X" n="0701a11"/><lb ed="R008" n="0375b03"/>众生大塔庙处。释曰：此即东庙。时福城人闻文殊 <lb ed="X" n="0701a12"/><lb ed="R008" n="0375b04"/>师利童子在莊严幢<name role="" type="person">娑罗林</name>中大塔庙处，无量大 <lb ed="X" n="0701a13"/><lb ed="R008" n="0375b05"/>众从其城出，来诣其所。下别列。中有五百优婆塞、 <lb ed="X" n="0701a14"/><lb ed="R008" n="0375b06"/>优婆夷、五百童男、五百童女，善财是一。下文殊师 <lb ed="X" n="0701a15"/><lb ed="R008" n="0375b07"/>利别观。善财观察<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1501" n="0701a1501"/><anchor xml:id="beg0701a1501" n="0701a1501"/>已<anchor xml:id="end0701a1501"/>，安慰开喩，而为演说一切<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0701a16"/><lb ed="R008" n="0375b08"/>法。乃至说此法<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1601" n="0701a1601"/><anchor xml:id="beg0701a1601" n="0701a1601"/>已<anchor xml:id="end0701a1601"/>，慇勤劝喩，增长势力，令其欢喜， <lb ed="X" n="0701a17"/><lb ed="R008" n="0375b09"/>发阿耨多罗三藐三菩提心。又令忆念过去善根。 <lb ed="X" n="0701a18"/><lb ed="R008" n="0375b10"/>作是事<anchor xml:id="nkr_note_add_0701a1801" n="0701a1801"/><anchor xml:id="beg0701a1801" n="0701a1801"/>已<anchor xml:id="end0701a1801"/>，即于其处复为众生随宜说法，然後而 <lb ed="X" n="0701a19"/><lb ed="R008" n="0375b11"/>去。尔时善财童子从<name role="" type="person">文殊师利</name>所闻<persName>佛</persName>如是种种 <lb ed="X" n="0701a20"/><lb ed="R008" n="0375b12"/>功德，一心勤求阿耨多罗三藐三菩提，随文殊师 <lb ed="X" n="0701a21"/><lb ed="R008" n="0375b13"/>利而说偈言等，即启智明也。言智满不异于初心 <lb ed="X" n="0701a22"/><lb ed="R008" n="0375b14"/>者，即第八十经初智照无二相。经云：是时，文殊师 <lb ed="X" n="0701a23"/><lb ed="R008" n="0375b15"/>利遥伸右手，过一百一千由旬，按善财<anchor xml:id="nkr_note_orig_0701001" n="0701001"/>项，作如是 <lb ed="X" n="0701a24"/><lb ed="R008" n="0375b16"/>言：善哉！善哉！善男子！若離信根，心劣忧悔，功行不 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701b" n="0701b"/> <lb ed="X" n="0701b01"/><lb ed="R008" n="0375b17"/>具，退失精勤，于一善根心生住著，于少功德便以 <lb ed="X" n="0701b02"/><lb ed="R008" n="0375b18"/>为足，不能善巧发起行愿，不为善知识之所摄护， <lb ed="X" n="0701b03"/><lb ed="R008" n="0376a01"/>不为<persName>如来</persName>之所忆念，不能了知如是法性、如是理 <lb ed="X" n="0701b04"/><lb ed="R008" n="0376a02"/>趣、如是法门、如是所行、如是所住、如是境界，若周 <lb ed="X" n="0701b05"/><lb ed="R008" n="0376a03"/>遍知、若种种知、若尽源底、若解了、若趣入、若解说、 <lb ed="X" n="0701b06"/><lb ed="R008" n="0376a04"/>若分别、若证知、若获得，皆悉不能。释曰：了知法性 <lb ed="X" n="0701b07"/><lb ed="R008" n="0376a05"/>下，即是智满。若離信心，则不能得。反显由信心故， <lb ed="X" n="0701b08"/><lb ed="R008" n="0376a06"/>得不離初心，则信、智无二。若约不动智为初，即前、 <lb ed="X" n="0701b09"/><lb ed="R008" n="0376a07"/>後二智无二也。</p><p xml:id="pX05p0701b0907" cb:place="inline">▲寄位南求等者，第六、成位益。谓 <lb ed="X" n="0701b10"/><lb ed="R008" n="0376a08"/>善财初见文殊，寄十信位；德雲至瞿波，寄三贤、十 <lb ed="X" n="0701b11"/><lb ed="R008" n="0376a09"/>圣位；摩耶<anchor xml:id="nkr_note_add_0701b1101" n="0701b1101"/><anchor xml:id="beg0701b1101" n="0701b1101"/>已<anchor xml:id="end0701b1101"/>下，兼寄等觉。至见普贤，便得因圆，不 <lb ed="X" n="0701b12"/><lb ed="R008" n="0376a10"/>逾毛孔。文云：时善财童子又见自身在普贤身内， <lb ed="X" n="0701b13"/><lb ed="R008" n="0376a11"/>十方一切诸世界中教化众生。又云：是善财童子 <lb ed="X" n="0701b14"/><lb ed="R008" n="0376a12"/>从初发心乃至得见普贤菩萨，于其中间所入一 <lb ed="X" n="0701b15"/><lb ed="R008" n="0376a13"/>切诸<persName>佛</persName>刹海。今于普贤一毛孔中，一念所入诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0701b16"/><lb ed="R008" n="0376a14"/>刹海，过前不可说不可说<persName>佛</persName>刹微尘数倍。如一毛 <lb ed="X" n="0701b17"/><lb ed="R008" n="0376a15"/>孔，一切毛孔悉亦如是。又云：善财童子于普贤菩 <lb ed="X" n="0701b18"/><lb ed="R008" n="0376a16"/>萨毛孔刹中，或于一刹经于一劫如是而行，乃至 <lb ed="X" n="0701b19"/><lb ed="R008" n="0376a17"/>或有经不可说不可说<persName>佛</persName>刹微尘数劫如是而行， <lb ed="X" n="0701b20"/><lb ed="R008" n="0376a18"/>亦不于此刹没、于彼刹现，念念周遍无边刹海，教 <lb ed="X" n="0701b21"/><lb ed="R008" n="0376b01"/>化众生，令向阿耨多罗三藐三菩提。当是之时，善 <lb ed="X" n="0701b22"/><lb ed="R008" n="0376b02"/>财童子则次第得普贤菩萨诸行愿海，与普贤等， <lb ed="X" n="0701b23"/><lb ed="R008" n="0376b03"/>与诸<persName>佛</persName>等，一身充满一切世界，刹等，行等，正觉等， <lb ed="X" n="0701b24"/><lb ed="R008" n="0376b04"/>神通等，法轮等，辩才等，言词等，音声等，力、无畏等， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0701c" n="0701c"/> <lb ed="X" n="0701c01"/><lb ed="R008" n="0376b05"/><persName>佛</persName>所住等，大慈悲等，不可思议解脱自在悉皆同 <lb ed="X" n="0701c02"/><lb ed="R008" n="0376b06"/>等。释曰：此即毛孔中因圆也。</p><p xml:id="pX05p0701c0212" cb:place="inline">▲剖微尘之经卷等 <lb ed="X" n="0701c03"/><lb ed="R008" n="0376b07"/>者，第七、显因成果益。即出现品大经潜尘喩。经云： <lb ed="X" n="0701c04"/><lb ed="R008" n="0376b08"/>如有大经卷，量等三千界，在于一尘内，一切尘悉 <lb ed="X" n="0701c05"/><lb ed="R008" n="0376b09"/>然。有一聪慧人，净眼悉明见，破尘出经卷，普饶益 <lb ed="X" n="0701c06"/><lb ed="R008" n="0376b10"/>众生。<persName>佛</persName>智亦如是，遍在众生心，妄想之所缠，不觉 <lb ed="X" n="0701c07"/><lb ed="R008" n="0376b11"/>亦不知。诸<persName>佛</persName>大慈悲，令其除妄想，如是乃出现，饶 <lb ed="X" n="0701c08"/><lb ed="R008" n="0376b12"/>益诸菩萨。又经云：菩萨应知自心念念常有<persName>佛</persName>成 <lb ed="X" n="0701c09"/><lb ed="R008" n="0376b13"/>正觉。何以故？诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>不離此心成正觉故。故念 <lb ed="X" n="0701c10"/><lb ed="R008" n="0376b14"/>念相应，则念念成矣。</p><p xml:id="pX05p0701c1009" cb:place="inline">▲尽众生之愿门等者，第八、 <lb ed="X" n="0701c11"/><lb ed="R008" n="0376b15"/>成就行愿益。谓菩萨发心，化尽生界。生界若尽，大 <lb ed="X" n="0701c12"/><lb ed="R008" n="0376b16"/>愿方终。生界无穷，大愿无尽。故十地品云：若众生 <lb ed="X" n="0701c13"/><lb ed="R008" n="0376b17"/>界尽，我愿乃尽。而众生界不可尽故，我此大愿善 <lb ed="X" n="0701c14"/><lb ed="R008" n="0376b18"/>根无有穷尽。今生界虽无有尽，而等有经卷，故普 <lb ed="X" n="0701c15"/><lb ed="R008" n="0377a01"/>开之，要令尽无尽之众生为大愿矣。言尘尘行满 <lb ed="X" n="0701c16"/><lb ed="R008" n="0377a02"/>者，菩萨大悲不可尽故，心量难思。为一众生，于一 <lb ed="X" n="0701c17"/><lb ed="R008" n="0377a03"/>尘中，经无量劫，修行万行，而心不疲倦。尘尘皆尔， <lb ed="X" n="0701c18"/><lb ed="R008" n="0377a04"/>生生尽然，方显愿行无穷尽也。故文殊赞善财云： <lb ed="X" n="0701c19"/><lb ed="R008" n="0377a05"/>汝遍一切刹，微尘等诸劫，修行普贤行，成就菩提 <lb ed="X" n="0701c20"/><lb ed="R008" n="0377a06"/>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0701c21"/><lb ed="R008" n="0377a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0701c2101">▲真可谓常恒之妙说，通方之洪规，称性之极谈，一 <lb ed="X" n="0701c22"/><lb ed="R008" n="0377a08"/>乘之要轨也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0701c23"/><lb ed="R008" n="0377a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0701c2301">第八、真可谓下，结歎宏远。于中二：先当相显勝，後 <lb ed="X" n="0701c24"/><lb ed="R008" n="0377a10"/>对他显勝。今初四句：初句明常，常恒之说前後际 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702a" n="0702a"/> <lb ed="X" n="0702a01"/><lb ed="R008" n="0377a11"/>而无涯故。二、通方之洪规者，明遍，无有一国不说 <lb ed="X" n="0702a02"/><lb ed="R008" n="0377a12"/>此法故，明是通方不同随宜之教有说不说。三、称 <lb ed="X" n="0702a03"/><lb ed="R008" n="0377a13"/>性之极谈者，显深，一一称理故，一文一句即不可 <lb ed="X" n="0702a04"/><lb ed="R008" n="0377a14"/>尽。故普贤语善财云：我法海中无有一文、无有一 <lb ed="X" n="0702a05"/><lb ed="R008" n="0377a15"/>句非是捨施无量转轮王位而求得者等。四、一乘 <lb ed="X" n="0702a06"/><lb ed="R008" n="0377a16"/>之要轨者，明要，谓于一乘中是别教一乘不共之 <lb ed="X" n="0702a07"/><lb ed="R008" n="0377a17"/>旨、圆因之门、成<persName>佛</persName>之妙故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702a08"/><lb ed="R008" n="0377a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702a0801">▲寻斯玄旨，却览馀经，其犹杲日丽天，夺众景之耀； <lb ed="X" n="0702a09"/><lb ed="R008" n="0377b01"/>须弥横海，落群峰之高。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702a10"/><lb ed="R008" n="0377b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702a1001">寻斯玄旨下，二、对他显勝。先法、後喩。</p><p xml:id="pX05p0702a1015" cb:place="inline">▲文有二喩。 <lb ed="X" n="0702a11"/><lb ed="R008" n="0377b03"/>初其犹杲日丽天，夺众景之耀者，智明映夺，喩初 <lb ed="X" n="0702a12"/><lb ed="R008" n="0377b04"/>陞之日，谓之杲日。丽者，著明也。此经犹如杲日，杲 <lb ed="X" n="0702a13"/><lb ed="R008" n="0377b05"/>日既陞，众景夺耀。景，明也。谓星月等光，即大明流 <lb ed="X" n="0702a14"/><lb ed="R008" n="0377b06"/>空，繁星夺曜。斯经大阐，众典无耀。</p><p xml:id="pX05p0702a1414" cb:place="inline">▲後须弥横海， <lb ed="X" n="0702a15"/><lb ed="R008" n="0377b07"/>落群峰之高者，即高勝难齐喩。须弥即是此经，群 <lb ed="X" n="0702a16"/><lb ed="R008" n="0377b08"/>峰即是馀经。设有七金铁围，方馀高廣，比妙高之 <lb ed="X" n="0702a17"/><lb ed="R008" n="0377b09"/>出海，幷落其高，以俯望群峰，如培塿故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702a18"/><lb ed="R008" n="0377b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702a1801">▲是以菩萨搜秘于龙宫，大贤阐扬于东夏。顾唯正 <lb ed="X" n="0702a19"/><lb ed="R008" n="0377b11"/>法之代，尙匿淸辉；幸哉像季之时，偶斯玄化。况逢圣 <lb ed="X" n="0702a20"/><lb ed="R008" n="0377b12"/>主，得在灵山，竭思幽宗，岂无庆跃？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702a21"/><lb ed="R008" n="0377b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702a2101">第九、是以菩萨下，感庆逢遇。于中二：一、弘阐源由； <lb ed="X" n="0702a22"/><lb ed="R008" n="0377b14"/>二、正明感遇。今初，谓龙树菩萨五百年外方入龙 <lb ed="X" n="0702a23"/><lb ed="R008" n="0377b15"/>宫，搜求得斯奥典，事如别传及纂灵记。言大贤阐 <lb ed="X" n="0702a24"/><lb ed="R008" n="0377b16"/>扬于东夏者，正取觉贤兼馀大德，谓智严、法业、日 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702b" n="0702b"/> <lb ed="X" n="0702b01"/><lb ed="R008" n="0377b17"/>照、实叉等阐扬斯典。言于东夏者，谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0702b0101" n="0702b0101"/><anchor xml:id="beg0702b0101" n="0702b0101"/>葱<anchor xml:id="end0702b0101"/>岭之东地 <lb ed="X" n="0702b02"/><lb ed="R008" n="0377b18"/>方数千里，谓之神洲大夏。而上云是以者，由上深 <lb ed="X" n="0702b03"/><lb ed="R008" n="0378a01"/>妙故搜之阐之，故龙树入于龙宫，廣见无数偏诵 <lb ed="X" n="0702b04"/><lb ed="R008" n="0378a02"/>此经者，以玄妙故，故智论詺为大不思议经，而诸 <lb ed="X" n="0702b05"/><lb ed="R008" n="0378a03"/>大德皆见此经一文一句竭海墨而莫尽，一偈一 <lb ed="X" n="0702b06"/><lb ed="R008" n="0378a04"/>光破地狱之剧苦，故尽命弘传耳。</p><p xml:id="pX05p0702b0614" cb:place="inline">▲顾唯正法之 <lb ed="X" n="0702b07"/><lb ed="R008" n="0378a05"/>代等者，二、正明感遇。于中亦二：先对昔自庆，後对 <lb ed="X" n="0702b08"/><lb ed="R008" n="0378a06"/>今自庆。今即初也。谓五百年前即当正法，斯经淸 <lb ed="X" n="0702b09"/><lb ed="R008" n="0378a07"/>辉，隐匿龙宫之内，时人不闻。何幸像法垂末之年， <lb ed="X" n="0702b10"/><lb ed="R008" n="0378a08"/>遇斯玄微之化，生居像末，应合悲伤。反顾前不闻 <lb ed="X" n="0702b11"/><lb ed="R008" n="0378a09"/>经，未惭正法之代，故自庆也。此依不减正法一千 <lb ed="X" n="0702b12"/><lb ed="R008" n="0378a10"/>年故，今为像末，以今去大师涅槃一千八百六十 <lb ed="X" n="0702b13"/><lb ed="R008" n="0378a11"/>年故。又案大集月藏分：第一五百年解脱牢固，第 <lb ed="X" n="0702b14"/><lb ed="R008" n="0378a12"/>二五百年禅定牢固，第三五百年多闻牢固，第四 <lb ed="X" n="0702b15"/><lb ed="R008" n="0378a13"/>五百年塔寺牢固，第五五百年鬥诤牢固。今居塔 <lb ed="X" n="0702b16"/><lb ed="R008" n="0378a14"/>寺之末，将邻鬥诤之时，翻闻难思之经，碎身莫酬 <lb ed="X" n="0702b17"/><lb ed="R008" n="0378a15"/>其庆。</p><p xml:id="pX05p0702b1703" cb:place="inline">▲况逢圣主。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0702001" n="0702001"/>下等二对，今自庆此。庆此有三： <lb ed="X" n="0702b18"/><lb ed="R008" n="0378a16"/>一、庆时；二、庆处；三、庆修。初即况逢圣主，谓明时难 <lb ed="X" n="0702b19"/><lb ed="R008" n="0378a17"/>遇。今値圣明天子，敷陈五教，高阐一乘，列刹相望， <lb ed="X" n="0702b20"/><lb ed="R008" n="0378a18"/>钟梵交响，使得闲居学肆，探<anchor xml:id="nkr_note_add_0702b2001" n="0702b2001"/><anchor xml:id="beg0702b2001" n="0702b2001"/>赜<anchor xml:id="end0702b2001"/>玄门，斯一幸也。二、 <lb ed="X" n="0702b21"/><lb ed="R008" n="0378b01"/>得在灵山者，庆处也。淸凉灵山，三千之最，文殊大 <lb ed="X" n="0702b22"/><lb ed="R008" n="0378b02"/>圣，诸<persName>佛</persName>祖师。金色虽在东方，住处即为金色；大圣 <lb ed="X" n="0702b23"/><lb ed="R008" n="0378b03"/>虽周法界，摄機长在此山。应感普周，若百川影落； <lb ed="X" n="0702b24"/><lb ed="R008" n="0378b04"/>淸凉长在，犹素月<anchor xml:id="nkr_note_orig_0702002" n="0702002"/>灯空。万圣幽赞于五峰，百祇传 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0702c" n="0702c"/> <lb ed="X" n="0702c01"/><lb ed="R008" n="0378b05"/>庆于千古。况大孚灵鹫，标乎圣寺之名；一介微僧， <lb ed="X" n="0702c02"/><lb ed="R008" n="0378b06"/>得在居人之数。此之庆幸，爰愧多生，斯再幸也。三、 <lb ed="X" n="0702c03"/><lb ed="R008" n="0378b07"/>竭思幽宗者，庆所修也。大方廣<persName>佛</persName>花严经，即毘卢 <lb ed="X" n="0702c04"/><lb ed="R008" n="0378b08"/>遮那之渊府，普贤菩萨之心胸，一切诸<persName>佛</persName>之所证， <lb ed="X" n="0702c05"/><lb ed="R008" n="0378b09"/>一切菩萨之所持，包性相之无遗，圆理智而特出， <lb ed="X" n="0702c06"/><lb ed="R008" n="0378b10"/>不入馀人之手，何幸捧而持之？积行菩萨犹迷，何 <lb ed="X" n="0702c07"/><lb ed="R008" n="0378b11"/>幸探乎幽邃？亡躯得其死所，竭思有其所归，幸之 <lb ed="X" n="0702c08"/><lb ed="R008" n="0378b12"/>三也。岂无庆跃？结上三也。其犹溺巨海而遇芳舟， <lb ed="X" n="0702c09"/><lb ed="R008" n="0378b13"/>坠长空而乘灵鹤，庆跃之至，手舞何阶？故感之庆 <lb ed="X" n="0702c10"/><lb ed="R008" n="0378b14"/>之，唯圣贤之知我也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702c11"/><lb ed="R008" n="0378b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702c1101">▲题称大方廣<persName>佛</persName>花严经者，即无尽修多罗之总名。 <lb ed="X" n="0702c12"/><lb ed="R008" n="0378b16"/>世主妙严品第一者，即众篇義类之别目。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702c13"/><lb ed="R008" n="0378b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702c1301">第十、题称大方廣<persName>佛</persName>花严经者下，略释名题。以下 <lb ed="X" n="0702c14"/><lb ed="R008" n="0378b18"/>第九门廣释，故此云略。于中三：先、双标经品；二、双 <lb ed="X" n="0702c15"/><lb ed="R008" n="0379a01"/>释；二、目；三、双结。今初，上标经目，谓从略至廣展演 <lb ed="X" n="0702c16"/><lb ed="R008" n="0379a02"/>无穷，难思教海不離七字，故云无尽修多罗之总 <lb ed="X" n="0702c17"/><lb ed="R008" n="0379a03"/>名。後世主妙严品第一、即众篇義类之别目者，标 <lb ed="X" n="0702c18"/><lb ed="R008" n="0379a04"/>品目也。众篇即三十九品，品者義类不同，今当其 <lb ed="X" n="0702c19"/><lb ed="R008" n="0379a05"/>一，故云别目。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702c20"/><lb ed="R008" n="0379a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0702c2001">▲大以旷兼无际，方以正法自持。廣则称体而周，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0702c21"/><lb ed="R008" n="0379a07"/>谓觉斯玄妙。华喩功德万行，严谓饰法成人。经乃注 <lb ed="X" n="0702c22"/><lb ed="R008" n="0379a08"/>无竭之涌泉，贯玄凝之妙義。摄无边之海会，作终古 <lb ed="X" n="0702c23"/><lb ed="R008" n="0379a09"/>之常规。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0702c24"/><lb ed="R008" n="0379a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0702c2401">大以旷兼下，二、双释二目：先释总题，後释品目。今 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703a" n="0703a"/> <lb ed="X" n="0703a01"/><lb ed="R008" n="0379a11"/>初。下有十门释其七字，字各十義，今但略擧当字 <lb ed="X" n="0703a02"/><lb ed="R008" n="0379a12"/>释之。然此七字略有六对：一、经字是教，上六是義， <lb ed="X" n="0703a03"/><lb ed="R008" n="0379a13"/>即教、義一对；二、严字是总，上五是别，即总、别一对； <lb ed="X" n="0703a04"/><lb ed="R008" n="0379a14"/>三、华为能严，上四皆所严，即能、所一对；四、<persName>佛</persName>是所 <lb ed="X" n="0703a05"/><lb ed="R008" n="0379a15"/>严成人，上三是所严之法，即人、法一对；五、廣者是 <lb ed="X" n="0703a06"/><lb ed="R008" n="0379a16"/>用，上二是体，即体、用一对；六、方者是相，大者是性， <lb ed="X" n="0703a07"/><lb ed="R008" n="0379a17"/>即性、相一对。故此七字即七大性：大者体大，方者 <lb ed="X" n="0703a08"/><lb ed="R008" n="0379a18"/>相大，廣者用大，<persName>佛</persName>者果大，华者因大，严者智大，经 <lb ed="X" n="0703a09"/><lb ed="R008" n="0379b01"/>者教大。则七字皆大，七字皆相等。今各以二義释 <lb ed="X" n="0703a10"/><lb ed="R008" n="0379b02"/>之。大以旷兼无际者，旷兼明其包含，约廣遍释大。 <lb ed="X" n="0703a11"/><lb ed="R008" n="0379b03"/>故涅槃云：所言大者，其性廣博，犹如虚空。下经云： <lb ed="X" n="0703a12"/><lb ed="R008" n="0379b04"/>法性遍在一切处一切众生及国土三世悉在无 <lb ed="X" n="0703a13"/><lb ed="R008" n="0379b05"/>有馀亦无形相而可得也。二、无际者，约其竖论则 <lb ed="X" n="0703a14"/><lb ed="R008" n="0379b06"/>常，故名大。涅槃云：所言大者，名之为常。下经云：法 <lb ed="X" n="0703a15"/><lb ed="R008" n="0379b07"/>性无作无变易犹如虚空本淸净诸<persName>佛</persName>境界亦如 <lb ed="X" n="0703a16"/><lb ed="R008" n="0379b08"/>是体性非性離有无。然渊府不可以拟其深妙，故 <lb ed="X" n="0703a17"/><lb ed="R008" n="0379b09"/>寄大以目之，实则言虑斯绝。下经云：法性不在于 <lb ed="X" n="0703a18"/><lb ed="R008" n="0379b10"/>言论，无说離说恒寂灭，诸<persName>佛</persName>境界不可量。为悟众 <lb ed="X" n="0703a19"/><lb ed="R008" n="0379b11"/>生，今略说耳。方以正法自持者，亦有二義：一、方者， <lb ed="X" n="0703a20"/><lb ed="R008" n="0379b12"/>正也；二、方者，法也。幷持自性，通上二義。谓恒沙性 <lb ed="X" n="0703a21"/><lb ed="R008" n="0379b13"/>德，即是相大，幷无偏伪，故称为正；皆可轨持，目之 <lb ed="X" n="0703a22"/><lb ed="R008" n="0379b14"/>为法。下经云：凡夫无觉解，<persName>佛</persName>令住正法，诸法无所 <lb ed="X" n="0703a23"/><lb ed="R008" n="0379b15"/>住，悟此见自身。廣则称体而周者，此即用大。用如 <lb ed="X" n="0703a24"/><lb ed="R008" n="0379b16"/>体故，无不周遍。然亦二義，由体有二義故：一者、能 <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703b" n="0703b"/> <lb ed="X" n="0703b01"/><lb ed="R008" n="0379b17"/>包；二者、能遍。犹如虚空包含万象，遍至一切色、非 <lb ed="X" n="0703b02"/><lb ed="R008" n="0379b18"/>色处。今用称体：一、称体之包，则一尘受世界之无 <lb ed="X" n="0703b03"/><lb ed="R008" n="0380a01"/>边；二、称体之遍，则刹那弥纶法界而无尽。上之三 <lb ed="X" n="0703b04"/><lb ed="R008" n="0380a02"/>字，即体、相、用，无有障碍，为所证之法界也。<persName>佛</persName>谓觉 <lb ed="X" n="0703b05"/><lb ed="R008" n="0380a03"/>斯玄妙者，亦有二義：一者、能觉，<persName>佛陀</persName>梵言，此云觉 <lb ed="X" n="0703b06"/><lb ed="R008" n="0380a04"/>者故；二者、所觉，即大方廣，斯为玄妙之境，故云觉 <lb ed="X" n="0703b07"/><lb ed="R008" n="0380a05"/>斯玄妙。斯，即此也，即此上大方廣耳。若别说者，觉 <lb ed="X" n="0703b08"/><lb ed="R008" n="0380a06"/>上用者，觉世谛也；觉上体者，觉真谛也；觉上相者， <lb ed="X" n="0703b09"/><lb ed="R008" n="0380a07"/>觉中道也。三谛相融，三觉无碍，为妙觉也。华喩功 <lb ed="X" n="0703b10"/><lb ed="R008" n="0380a08"/>德万行者，此亦二義：一、感果华，喩于万行成<persName>佛</persName>果 <lb ed="X" n="0703b11"/><lb ed="R008" n="0380a09"/>故，或与果俱，或不与俱。俱如莲花，表因果交彻故； <lb ed="X" n="0703b12"/><lb ed="R008" n="0380a10"/>不俱如桃李华，不壞先因後果故。二、严身华，喩诸 <lb ed="X" n="0703b13"/><lb ed="R008" n="0380a11"/>位功德，必与修果俱故。下经云：神通等法如华，开 <lb ed="X" n="0703b14"/><lb ed="R008" n="0380a12"/>敷众相如华。具三十二。严谓饰法成人者，严亦二 <lb ed="X" n="0703b15"/><lb ed="R008" n="0380a13"/>義：一、以万行饰其本体，即严上大方廣，如莹明镜， <lb ed="X" n="0703b16"/><lb ed="R008" n="0380a14"/>镜虽本净，非莹不明。二、以万行功德成<persName>佛</persName>果之人， <lb ed="X" n="0703b17"/><lb ed="R008" n="0380a15"/>若琢玉成像；又饰本体，如铸金成像；以行成人，如 <lb ed="X" n="0703b18"/><lb ed="R008" n="0380a16"/>巧匠成像。经乃注无竭之涌泉，下唯经擧四義，然 <lb ed="X" n="0703b19"/><lb ed="R008" n="0380a17"/>亦唯二，谓贯与摄。涌泉即是所摄義味，常乃通于 <lb ed="X" n="0703b20"/><lb ed="R008" n="0380a18"/>上三：一、注无竭之涌泉，此言犹通诸教。二、贯玄凝 <lb ed="X" n="0703b21"/><lb ed="R008" n="0380b01"/>之妙義，以总就别，别贯花严玄妙義故。凝谓凝湛， <lb ed="X" n="0703b22"/><lb ed="R008" n="0380b02"/>严整之貌也。三、摄无边之海会者，即是摄義。无边 <lb ed="X" n="0703b23"/><lb ed="R008" n="0380b03"/>海会，局此经众，拣馀众故。四、作终古之常规者，即 <lb ed="X" n="0703b24"/><lb ed="R008" n="0380b04"/>是常義。馀处释云：常乃道轨百王。今亦以通就别， <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0703c" n="0703c"/> <lb ed="X" n="0703c01"/><lb ed="R008" n="0380b05"/>别属此经，法眼常全，无缺减故。常恒之说，非随宜 <lb ed="X" n="0703c02"/><lb ed="R008" n="0380b06"/>故，终古无忒，可得称常。释总题竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0703c03"/><lb ed="R008" n="0380b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0703c0301">▲<persName>佛</persName>及诸王，幷称世主；法门依正，俱曰妙严。分義类 <lb ed="X" n="0703c04"/><lb ed="R008" n="0380b08"/>以彰品名，冠群篇而称第一。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0703c05"/><lb ed="R008" n="0380b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0703c0501"><persName>佛</persName>及诸王幷称世主，下释品名，此释世主。世谓世 <lb ed="X" n="0703c06"/><lb ed="R008" n="0380b10"/>间，即三世间，谓众生世间、器世间、智正觉世间。主 <lb ed="X" n="0703c07"/><lb ed="R008" n="0380b11"/>谓君主，即诸王及<persName>佛</persName>。地神、水神、主林、主山等神，即 <lb ed="X" n="0703c08"/><lb ed="R008" n="0380b12"/>器世间主。天王、龙王、夜叉王等，即众生世间主。如 <lb ed="X" n="0703c09"/><lb ed="R008" n="0380b13"/>来即是智正觉世间主。亦总化上二遍统前三，故 <lb ed="X" n="0703c10"/><lb ed="R008" n="0380b14"/>云幷称世主。法门依正俱曰妙严者，此严亦说三 <lb ed="X" n="0703c11"/><lb ed="R008" n="0380b15"/>世间严，法门为能严唯局于主，依正所严通三世 <lb ed="X" n="0703c12"/><lb ed="R008" n="0380b16"/>间，众生及<persName>佛</persName>俱称正故。谓诸世间主得别法门自 <lb ed="X" n="0703c13"/><lb ed="R008" n="0380b17"/>严<anchor xml:id="nkr_note_add_0703c1301" n="0703c1301"/><anchor xml:id="beg0703c1301" n="0703c1301"/>己<anchor xml:id="end0703c1301"/>众，即众生世间严。幷用严<persName>佛</persName>亦智正觉严，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0703c14"/><lb ed="R008" n="0380b18"/>成正觉是自法门，是故能令其身充满一切世间， <lb ed="X" n="0703c15"/><lb ed="R008" n="0381a01"/>其音普顺十方国土，菩萨众中威光赫奕等，即智 <lb ed="X" n="0703c16"/><lb ed="R008" n="0381a02"/>正觉世间严。其地坚固金刚所成，上妙宝轮及众 <lb ed="X" n="0703c17"/><lb ed="R008" n="0381a03"/>妙花，淸净摩尼以为严饰等，即器世间严。器世间 <lb ed="X" n="0703c18"/><lb ed="R008" n="0381a04"/>严通二法门：一、<persName>佛</persName>力令严，是<persName>佛</persName>自严；二、感者观见， <lb ed="X" n="0703c19"/><lb ed="R008" n="0381a05"/>是众海法门严。是故总云法门依正俱曰妙严。三 <lb ed="X" n="0703c20"/><lb ed="R008" n="0381a06"/>世间严幷勝馀教，故标妙严以为品目，用当诸经 <lb ed="X" n="0703c21"/><lb ed="R008" n="0381a07"/>之序分也。馀如下说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0703c22"/><lb ed="R008" n="0381a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX05p0703c2201">▲斯经有三十九品，此品建初，故云大方廣<persName>佛</persName>花严 <lb ed="X" n="0703c23"/><lb ed="R008" n="0381a09"/>经。世主妙严品第一。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0703c24"/><lb ed="R008" n="0381a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX05p0703c2401">後斯经下，双结二目，用当诸经序分。馀如下说。</p> <pb ed="X" xml:id="X05.0232.0704a" n="0704a"/> <lb ed="X" n="0704a01"/><lb ed="R008" n="0381a11"/><p xml:id="pX05p0704a0101">上来大分中，初总序名意<anchor xml:id="nkr_note_add_0704a0101" n="0704a0101"/><anchor xml:id="beg0704a0101" n="0704a0101"/>已<anchor xml:id="end0704a0101"/>竟。</p> <lb ed="X" n="0704a02"/><lb ed="R008" n="0381a12"/><p xml:id="pX05p0704a0201">自下第二、归敬请加。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0704a03"/><lb ed="R008" n="0381a13"/> <lb ed="X" n="0704a04"/><lb ed="R008" n="0381a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经疏演義钞卷第一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0688c0401" to="#end0688c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0691b1701" to="#end0691b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0692a1401" to="#end0692a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0692b1501" to="#end0692b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0692001" to="#end0692001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">瞻<note type="cf1">T36n1736_p0004c10</note></lem><rdg wit="#wit.orig">赡</rdg></app> <app from="#beg0693b0101" to="#end0693b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0694b0301" to="#end0694b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0694b1701" to="#end0694b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0695c0401" to="#end0695c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0695c0801" to="#end0695c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0697a2101" to="#end0697a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0697b0101" to="#end0697b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0697c0601" to="#end0697c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0698a1201" to="#end0698a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0698b1301" to="#end0698b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0699b0401" to="#end0699b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0699b0701" to="#end0699b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700a0101" to="#end0700a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700a0201" to="#end0700a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700a1101" to="#end0700a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700a1901" to="#end0700a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0700c1001" to="#end0700c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a0101" to="#end0701a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a0201" to="#end0701a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a0901" to="#end0701a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a1501" to="#end0701a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a1601" to="#end0701a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701a1801" to="#end0701a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0701b1101" to="#end0701b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0702b0101" to="#end0702b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">葱</lem><rdg wit="#wit.orig">蒽</rdg></app> <app from="#beg0702b2001" to="#end0702b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">赜<note type="cf1">T36n1736_p0014a22</note></lem><rdg wit="#wit.orig">颐</rdg></app> <app from="#beg0703c1301" to="#end0703c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0704a0101" to="#end0704a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0692001" resp="#resp2" type="mod" cb:note_key="X05.0692b23.04" target="#nkr_note_mod_0692001">瞻【CB】，赡【卍续】，赡疑瞻</note> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0689001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0689001">竖疑坚</note> <note n="0690001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0690001">部疑剖</note> <note n="0692001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0692001">赡疑瞻</note> <note n="0699001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0699001">子疑千</note> <note n="0700001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0700001">诚疑诫</note> <note n="0701001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0701001">项疑顶</note> <note n="0702001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0702001">下等疑等下</note> <note n="0702002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0702002">灯疑澄</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0688c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0688c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0691b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0691b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0692a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0692a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0692b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0692b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0693b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0693b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0694b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0694b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0694b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0695c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0695c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0695c0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0697a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697a2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0697b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0697c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0697c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0698a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0698a1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0698b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0698b1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0699b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0699b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0699b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0700c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0700c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0701b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0701b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0702b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0702b0101">葱【CB】，蒽【卍续】</note> <note n="0702b2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X05.0702b20.12" target="#nkr_note_add_0702b2001">赜【CB】，颐【卍续】</note> <note n="0703c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0703c1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0704a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0704a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>